ازدواجش از زمان تغيير باطل مى‌شود بر عهده اوست كه اگر قبل از تغيير دخول كرده تمامى مهريه را به او پرداخت كند، و اما اگر دخولى صورت نداده آيا نصف مهر را بايد بدهد و يا همه آن را؟ در آن اشكال است و اشبه آن است كه تمامى مهر را پرداخت كند، و همچنين است اگر زنى با مردى ازدواج كند و سپس جنسيت مرد تغيير پيدا كند و زن بشود ازدواج آنها از زمان دگرگونى جنسيت باطل مى‌شود و بر آن مرد (كه فعلًا زن شده) واجب است همه مهريه را در صورت دخول و بنابر اقوى در صورت عدم دخول نيز پرداخت كند.

مسأله ٤- اگر زن و شوهرى جنسيت هر دو تغيير كند زن مرد شود و مرد زن، اگر اين دگرگونى مقارن با هم نباشد حكمش همان است كه در دو مسأله قبل ذكر شد، اما اگر مقارن هم باشد آيا ازدواجشان باطل مى‌شود؟ و يا همچنان بر ازدواجشان باقى هستند هر چند كه احكامشان اختلاف پيدا مى‌كند؟ يعنى بر مرد فعلى واجب مى‌شود از نفقه زن فعلى اطاعت كند؟ نزديك‌تر به احتياط آن است كه عقد نكاح را تجديد كنند، و زن فعلى با مردى ديگر غير از مردى كه قبلًا زنش بود ازدواج نكند مگر با طلاقى كه با اذن هر دو واقع شود، هر چند كه بعيد نيست نكاحشان باقى نماند.

مسأله ٥- اگر زنى در زمان عده تغيير جنسيت بدهد و مرد شود عده‌اش ساقط مى‌گردد، حتى اگر عده وفات باشد.

مسأله ٦- اگر جنسيت مردى تغيير يابد و زن شود على الظاهر ديگر ولايت بر صغار خود ندارد، و در عكس مسأله يعنى جايى كه جنسيت زن دگرگون شود ولايت بر صغارش را پيدا نمى‌كند در نتيجه ولايت آنها تنها براى جد پدرى آنهاست، و اگر جد پدرى نداشتند ولايتشان از آن حاكم خواهد بود.

مسأله ٧- اگر جنس هر يك از برادر و خواهر به جنس مخالف تغيير يابد انتسابشان با يكديگر از بين نمى‌رود، بلكه برادر، خواهر و خواهر، برادر مى‌شوند، و همچنين است در تغيير جنسيت دو برادر و دو خواهر، و اگر جنسيت عمو تغيير پيدا كند و يا از عمه و در نتيجه عمو عمه و عمه عمو شود و نيز دايى خاله و خاله دايى شود انتصابشان به يكديگر محفوظ است، در نتيجه اگر كسى از دنيا برود و وارثش دخترى باشد كه فعلًا پسر شده و پسرى باشد كه فعلًا دختر شده آنكه فعلًا پسر است دو برابر دختر فعلى ارث مى‌برد، و همچنين است در ساير طبقات ارث، لكن اشكالى كه باقى مى‌ماند در مسأله ارث پدر و مادر و جد و جده است كه اگر پدر ميت تغيير جنسيت بدهد و مادر شود او در حال حاضر نه پدر ميت است و نه مادر او و همچنين اين اشكال باقى است در جايى كه مادر تغيير جنسيت بدهد كه مرد فعلى نه مادر طفل است و نه پدر، حال آيا براى توارث بين‌