مسأله ٦- خريد و فروش اراضى مفتوح العَنْوة؛ يعنى اراضى‌اى كه از دستِ كفّار به صورت قاهرانه گرفته شده است و در زمان فتح، آباد بوده، جايز نيست، اين زمين، ملك تمام مسلمين است كه تا ابد به همين شكل باقى خواهد بود و در اختيار كسى است كه آن را آباد نمايد و ماليات آن را صرف صلاح مسلمين مى‌نمايند. اما زمين‌هاى فتح شده‌اى كه در زمان فتح موات بوده اگر كسى آنها را آباد كرد ملكِ احيا كننده است، و با همين حكم مشكل برخى از زمين‌ها و عقاد و برخى زمين‌هاى اقطاعى كه به آن معامله مى‌كنند حل مى‌گردد، چون اين احتمال مى‌رود كه لابد متصرّف آن در آن زمين‌ها كارى كرده كه مالك شده پس تا زمانى كه خلافش اثبات نشده حمل بر صحت و مالكيت آنان مى‌گردد.

پنجم- قدرت تسليم مال مورد معامله است، پس بنابراين خريد و فروش پرنده‌ى فرارى هنگام پرواز در آسمان، يا ماهى مملوك فرارى در حال شنا در آب و حيوان اهلى زمانى كه گريخته باشد را نمى‌توان فروخت اما در صورتى كه فروشنده قادر بر برگرداندن و تسليم آن به مشترى است خريد و فروشش ظاهراً جايز و صحيح است.

خيارات‌

خيارات چند قسم است:

اول: خيار مجلس‌

هرگاه معامله واقع گردد خريدار و فروشنده هر دو تا زمانى كه از يكديگر جدا نشده‌اند و مجلس عقد را ترك نكرده‌اند خيار دارند؛ يعنى حق فسخ دارند. پس اگر مجلس را ترك كنند و از هم جدا شوند حتى اگر به يك گام تحقق پيدا كند خيار مجلس از هر دو ساقط است و معامله لازم مى‌گردد، ولى اگر به اتفاق هم از محل مجلس خارج شوند خيار تا زمانى كه از هم جدا نشده‌اند خيار باقى است.

دوم: خيار حيوان‌

كسى كه حيوانى را خريدارى مى‌كند از زمان عقد سه روز خيار دارد. و در ثبوت اين خيار، براى فروشنده در مورد ثمن معامله اگر حيوان باشد اشكال وجود دارد؛ بلكه نبودن اين خيار براى فروشنده قوى به نظر مى‌رسد.

مسأله ١- اگر مشترى در حيوان خريدارى شده تصرفى نمايد كه آن تصرف غالباً دلالت بر رضاى او دارد و كاشف از آن است مانند آنكه حيوان را نعل بزند و يا موهاى آن را كوتاه نمايد و يا سُمّ آن را بتراشد و يا موى حيوان را رنگ نمايد، خيار او ساقط مى‌شود و