مباحث حقوقى تحرير الوسيلة - الموسوي البجنوردى، السيد محمد - الصفحة ٤٦٣ - رجوع
باشد؟ يانه همين كه او را ببوسد رجوع محقّق شده حتى اگر قصد رجوع نداشته باشد؟
اقوى احتمال دوم است. و امّا اگر قصد عدم رجوع و عدم تمسّك به زناشويى داشته باشد ولى باز هم آن زن را ببوسد آيا باز هم اين عمل رجوع محسوب است؟ محل تأمل است، بله در خصوص جماع بعيد نيست كه رجوع باشد و امّا اگر اين كارها را در حالت غفلت و يا خواب انجام دهد رجوع نيست. همانگونه كه اگر اين كار را با مطلقه انجام دهد به اين گمان كه مطلقه نيست باز هم رجوع محسوب نمىشود.
مسأله ٣- اگر در حالى كه زن در عده طلاق است مرد منكر طلاق شود، همين انكارش رجوع است هر چند كه بدانيم كه او دروغ مىگويد.
مسأله ٤- شاهد گرفتن در مسأله رجوع لازم نيست هر چند كه اين كار مستحب است كه براى جلوگيرى از نزاع و دعوا شاهد بگيرد. همچنين شرط نيست كه زوجه از رجوع زوج اطلاع پيدا كند بنابراين اگر مرد بدون اطلاع زن وقتى هيچ كس ديگرى رجوع نمايد رجوعش صحيح و سالم است هر چند كه بعد از اتمام عده ادعا نمايد كه من در عده رجوع كردم و زن منكر آن شود و وى را تصديق نكند، ادعايش شنيده نمىشود. نهايتاً كارى كه مىتواند بكند اين است كه اگر او مدعى علم زن به رجوع است مىتواند زن را قسم بدهد بر اين كه علم بر رجوع ندارد. همانطور كه اگر مرد ادعاى رجوع عملى نمايد مانند آنكه ادعا نمايد كه با وى در ايام عده نزديكى كرده است و زن منكر آن گردد گفته زن به همراه سوگندش مقدّم مىگردد امّا بايست سوگند قطعى باشد، يعنى بگويد تو مرا در عده وطى نكردهاى و اگر بگويد من از آن اطلاع ندارم كافى نيست.
مسأله ٥- اگر زن و مرد هر دو بر اين كه رجوعى صورت گرفته و عده هم منقضى شده است اختلاف نمايند در اين كه كدام يك جلوتر واقع شده است شوهر بگويد، قبل از اتمام عده رجوع كردم وزن مدعى باشد كه تو بعد از اتمام عده رجوع كردهاى، در صورتى كه تاريخ اتمام عده معلوم باشد و مرد بگويد رجوع قبل از اين تاريخ بوده است و زن مدعى گردد كه بعد از آن بوده است اقرب اين است كه گفته زن به همراه سوگندش، مقدم گردد. و امّا اگر عكس اين صورت باشد يعنى هر دو اتفاق دارد بر اين كه مثلًا رجوع در اوّل ماه واقع شده لكن مرد بگويد انقضاء عده بعد از اوّل ماه بوده است و زن بگويد قبل از آن بوده است گفته مرد به همراه سوگندش مقدم مىگردد.
مسأله ٦- اگر مردى همسر خود را طلاق دهد و آنگاه در زمان عده رجوع نمايد امّا زن بگويد قبل از طلاق دخولى واقع نشده است تا طلاقم رجعى باشد و تو نمىتوانى رجوع نمايى و مرد نيز مدعى است دخول صورت گرفته در اين حالت گفته زن به همراه سوگندش مقدم است.