به تكليف باشد. و همچنين واجب نيست نهى غير مكلّف مانند صغير و مجنون و همچنين امر به او. بله، اگر منكر انجام شده از جمله اعمالى باشد كه خداوند عزوجلّ به انجام آن راضى نيست مطلقاً واجب است نهى غير مكلّف نيز از انجام آن.

مسأله ٢٢- اگر مرتكب حرام و ترك كننده‌ى واجب معذور باشد عقلًا و شرعاً نهى از منكر واجب نيست بلكه جايز هم نيست.

مسأله ٢٣- اگر مكلّف احتمال دهد مرتكب حرام يا تارك واجب معذور است در مورد انجام شده نهى از منكر واجب نيست، بلكه جواز آن محلِّ اشكال است پس با احتمال به اينكه خورنده‌ى روزه‌ى ماه رمضان مسافر است نهى از منكر ساقط مى‌شود واجب نيست؛ بلكه، جواز آن هم محل اشكال است. بله، اگر عمل وى موجب تجرّى و يا هتك احكام اسلام و يا جرأت مردم بر ارتكاب حرام شود نهى از آن بر مكلف واجب است.

مسأله ٢٤- درصورتى كه شخصى حرامى را مرتكب گردد و يا واجب را ترك كند و او به اين اعتقاد باشد كه عمل او جايز است و مكلّف او را در اين اعتقاد خطا كار بداند، اگر ترك واجب يا فعل حرام از ناحيه‌ى شبهه‌ى موضوعيّه باشد؛ مانند اينكه وى معتقد باشد روزه گرفتن برايش حرام است يا شرب خمر داروى درد اوست، بر مكلّف واجب نيست كه با نهى از منكر خطا و جهل او را بر طرف سازد. اما در صورتى كه موضوع از جمله موارد شبهه‌ى حكميّه باشد در اين حال دو صورت وجود دارد: اگر او مجتهد است، يا مقلّد مجتهدى است كه آن حرام را حلال يا آن واجب را واجب نمى‌داند در اين صورت نهى از منكر واجب نيست و همچنين لازم نيست كه با بيان خود، جهل او را بر طرف سازد اما اگر فاعل يا تارك واجب جاهل به حكم است بر مكلف واجب است جهل او را بر طرف سازد و حكم مسأله را براى او بيان نمايد و او را نهى از منكر نمايد.

گفتار در مراتب امر به معروف و نهى از منكر

براى امر به معروف و نهى از منكر، مراتبى وجود دارد كه در صورتى كه غرض از نهى منكر و امر به معروف با يك مرتبه پائين تر حاصل شود جايز نيست در مرتبه ى بالا نهى از منكر و امر به معروف شود. همچنين است در صورتى كه اين احتمال نيز وجود داشته باشد.

مرتبه‌ى اول- اگر او عملى را انجام دهد كه حرام است بايد انزجار خود را با صورت و چهره ى خود نشان دهد و از او بخواهد كه اين عمل را ترك نمايد و براى اين كار نيز درجاتى وجود دارد؛ مانند اينكه چشم خود را ببندد و يا چهره ى خود را عبوس نمايد و