فقيهان امامى و عرصه هاى ولايت فقيه از قرن چهارم تا سيزدهم - قاسمي، محمد علي و همکاران - الصفحة ٥٧٩

جلد دوم‌

[تتمه فصل دوم عرصه ولايت فقيه در باب‌هاى مختلف‌]

مقدمه‌

ولايت فقيه از مباحث دشوار و پردامنه فقهى است كه در آن، دانش‌هاى فقه، فلسفه و كلام با هم تلاقى مى‌كنند و بدين اعتبار، بحثى ميان رشته‌اى به شمار مى‌آيد. تحقيقى كه هم اكنون با موضوع «ولايت فقيه در كلمات فقيهان» در پيش روى داريد، بخش چهارم از طرح كلى‌ترى در باب ولايت فقيه است كه در اين كتاب بدان پرداخته شده است. كار مهمى كه در اين دو جلد صورت گرفته است، فراهم آوردن مجموعه‌اى از كلمات فقها بر حسب كتب فقهى است كه در آنها به نحوى تمشيت امور بر عهده فقيه دانسته شده و به گونه‌اى ولايت وى در آن باب پذيرفته شده است. عمده‌ترين هدفى كه در اين بخش دنبال مى‌شود، يافتن تصوّرى واقعى و تاريخى از مرجعيت فقها در عرصه عمل و اجراست. اين مسأله به وضوح، غير از ادله اثبات ولايت فقيه است، اما پاسخ قاطعى است به آن دسته از نويسندگانى كه مدعى‌اند ولايت فقيه بعد از مرحوم نراقى مطرح شده است.

محدوده بررسى در اين تحقيق، از كتاب المقنع شيخ صدوق متوفاى سال ٣٨١ ه. ق. تا كتاب القضاء مرحوم ميرزا محمد حسن آشتيانى متوفاى سال ١٣١٩ ه. ق. است. در اين محدوده زمانى، ١١٣ عنوان كتاب در ٣٤٤ جلد بررسى گرديده و در نهايت، ٣٢٠١ عبارت از ٧٧ عنوان كتاب، تأليف ٤٠ نويسنده، تهيه و در ذيل ٤٩ باب فقهى تنظيم شده است.

فصل اول با عنوان «واژگان و دلايل عمومى» در جلد اول گذشت. هم چنين فصل دوم با