هست يا نه؟ اقوى آن است كه حرام نيست، بله كراهت را دارد مخصوصاً اگر سبب شود كه سوگند به نام خدا ترك شود، و اما اينكه در گفتگوهاى روزمره يكى به ديگرى بگويد تو را به قرآن قسم فلان چيز را به من بده، يا تو را به پيغمبر صلى الله عليه و آله قسم فلان كار را بكن اشكالى نيست در اينكه حرمت ندارد.

مسأله ٥- سوگند شخص لال با اشاره او انجام مى‌شود اشاره‌اى كه مطلب را به او بفهماند، و به اين طريق نيز اشكال ندارد كه نام خداى تعالى را در لوحى بنويسد و آن را در ظرفى بشويند و شخص لال را وادار سازند تا آن را بنوشد البته بعد از آنكه مطلب را به او فهمانده باشند، كه در اين صورت اگر آن را بنوشد سوگند ياد كرده است و اگر از نوشيدن آن امتناع بورزد ملزم مى‌شود به اينكه حق مورد ادعاى مدعى را بدهد، شايد هم بتوان گفت كه اين طريق طريق جداگانه‌اى به غير از اشاره نيست بلكه بعد از اعلام اين نيز يكى از مصاديق اشاره است، و نزديك‌تر به احتياط جمع بين هر دو طريق است.

مسأله ٦- لازم نيست كه سوگند به عربى ادا شود بلكه كافى است سوگند به نام خدا به يكى از صفات مختصه به او به هر لغت و زبان كه باشد ادا گردد.

مسأله ٧- اشكالى نيست در اينكه سوگند با نام مقدس اللَّه به تنهايى تحقق مى‌يابد مثل اينكه بگويد والله فلانى حقى به گردن من يا چيزى نزد من ندارد، و لازم نيست آن را غليظ كند و مثلًا بگويد و اللَّه الغالب القاهر المهلك- فلانى آنچه ادعا مى‌كند نزد من ندارد، و نيز لازم نيست سوگند را در روزى مقدس چون جمعه و عيد، و يا در مكانى مقدس و يا همراه با آدابى چون برخاستن و رو به قبله ايستادن و قرآن شريف را به دست گرفتن انجام دهد، البته معروف است كه براى حاكم مستحب است سوگند را غليظ تلقين كند و اين قول هم خالى از وجه نيست.

مسأله ٨- اگر حاكم صاحب سوگند را مجبور نمايد كه سوگند به صورت غليظ بخورد بر او واجب نيست كه آن خواسته را بپذيرد و براى حاكم جايز نيست او را بر اين كار اجبار كند، و اگر صاحب سوگند تغليظ را قبول نكرد معنايش اين نيست كه از اداى سوگند نكول كرده، بلكه بعيد نيست بگوييم ترك تغليظ رجحان دارد هر چند كه براى حكم مستحب است از باب احتياط در اموال مردم تا زمانى كه كمتر از نصاب قطع دست دزد نباشد، و براى حاكم مستحب است تغليظ در همه حقوق.

مسأله ٩- در اداى سوگند جايز نيست وكيل و نايب بگيرند، بنابراين اگر كسى كه بايد سوگند بخورد ديگرى را وكيل يا نايب خود كند و آن وكيل يا نايب قسم خورد هيچ اثرى بر آن قسم او مترتب نمى‌شود و فصل خصومت نمى‌كند.

مسأله ١٠- حتما بايستى سوگند در مجلس قضاوت ادا شود، و حاكم نيز نمى‌تواند در