مباحث حقوقى تحرير الوسيلة - الموسوي البجنوردى، السيد محمد - الصفحة ٣٠٦ - كتاب غصب
همان صورت به مالك آن بازگردانده به خاطر كارى كه در آن انجام داده مستحقّ چيزى از طرف مالك نيست، حتّى مستحقّ اجرت نيز نيست و حق ندارد كه بدون اجازه مالك آن اثر را از مال زايل نمايد و آن را به صورت قبل در آورد. پس اگر اين كار را انجام دهد، ضامن آن است و بايست به مالك قيمت آن را پرداخت نمايد؛ ولى اگر مالك از او درخواست نمايد كه اثرى را كه ايجاد نموده از بين ببرد، و مال را به صورت اوّل در آورد بايست اين كار را انجام دهد. البته، اين در آن صورت است كه در آن كالا غرضى عقلانى موجود باشد. پس چون به خواسته مالك بوده است، ضامن آن نيست. بله، اگر در ازبين بردن اثر، خسارتى به اصل مال وارد آيد، غاصب ضامن ارش است.
مسأله ٤٤- در صورتى كه غاصب زمينى را غصب نمايد و يا آن را كشت نمايد، زراعت و درختانى كه در آن است مال غاصب است و بايد تا زمانى كه آن در زمين است، اجاره ملك را به مالك پرداخت نمايد. او را به بيرون بردن درختان و زرع الزام مىكنند، حتى اگر از اين كار متنفرّ شود. بر غاصب واجب است كه چالههاى زمين را پر نمايد و اگر به اين خاطر، زمين مالك معيوب گردد بايستى ارش و تفاوت قيمت صحيح و معيوب را پرداخت نمايد مگر اينكه مالك راضى به باقى ماندن درخت و زراعت در زمين گردد حال چه مجّانى باشد و چه با اجاره، حال در صورتى كه مالك بخواهد كه قيمت درختان و زرع غاصب را بدهد، برغاصب واجب نيست كه او را اجابت نمايد. همچنين اگر غاصب خواست اجاره زمين را به مالك بپردازد بر مالك قبول آن واجب نيست. اگر غاصب در آن زمين چاهى حفر نمايد، در صورتى كه مالك از او بخواهد آن چاه را پر كند، غاصب بايد اين كار را انجام دهد و زمين را به صورت مسطّح تحويل مالك بدهد.
حال اگر مالك از او نخواسته باشد آن چاه را كور نمايد، حقّ مسدود كردن آن را ندارد تا چه برسد به جايى كه حتى او را منع از اين كار نمايد. اگر ساختمانى در آن زمين ساخته باشد حكم درخت را دارد. پس، آن مال غاصب است البته در صورتى كه مصالح ساختمان را از آن زمين برنداشته باشد. و تمام مصالح را از خارج آن ملك آورده باشد.
مالك هم حق دارد او را ملزم به ريشه كن كردن ساختمان دهد همانند احكام درختان.
مسأله ٤٥- اگر غاصب در ملك غصبى نهالى غرس نمايد و يا ساختمانى بسازد و هم نهال و هم مصالح از خود مالك زمين باشد، همه آنها به مالك زمين تعلّق دارد و غاصب نه حق درخواست اجرت و مزد دارد و نه مىتواند آنها را امحاء نمايد، از سوى ديگر اگر مالك به خاطر يك امر معقول درخواست امحاء آنها را كند، بايد اين كار را انجام دهد و چون اين كار به خواسته مالك زمين بوده است او ضامن قيمت بنا و يا هزينه دستمزد عمله نيست بله، اگر كندن نهالها و يا خراب كردن زمين نقصى بر زمين وارد آورد،