مباحث حقوقى تحرير الوسيلة - الموسوي البجنوردى، السيد محمد - الصفحة ٧١٥ - ششم در ديه زبان است
عليه از اداى همه آنها عاجز شده باشد ديه كامل مىگيرد و اگر از اداى بعضى از آنها عاجز شده باشد تنها سهم آن مقدار را مىبرد.
مسأله ٣- حروف الفباى عرب بيست و هشت حرف است پس ديه كامل را به عدد بيست و هشت تقسيم مىكنند، و اما در غير عرب اگر حرفى باشد كه مخرجش مطابق مخرج يكى از حروف عربى باشد همان حساب معيار مىشود و اگر مخرج ديگرى داشته باشد اهل هر زبانى ديه كامل را به عدد حروف خود تقسيم مىكند و اگر كمتر و يا بيشتر از بيست و هشت حرف باشد على الظاهر بايد ديه را به تعداد حروف هر زبان تقسيم كنند و هر قومى به حساب زبان خودش ديه را معين كند.
مسأله ٤- معيار در تعيين ديه زبانى كه قطع شده از بين رفتن حروف است به مساحت مقدار قطع شده نسبت به مساحت همه زبان، بنابراين اگر در جنايتى نيمىاز زبان كسى قطع شود ولى از اداى يك چهارم حروف عاجز شده باشد يك چهارم ديه ديه آن است و به عكس اگر يك چهارم از مساحت زبان قطع شده ولى مجنى عليه از اداى نيمىاز حروف عاجز شده باشد نصف ديه ديه اوست.
مسأله ٥- اگر در جنايتى مجنى عليه عاجز از هيچ يك از حروف نشود لكن وضع سخن گفتنش طورى تغيير پيدا كند كه به تشخيص عرف عيب شمرده شود مثلًا زبانش كند و يا تند و سريع شده باشد و يا حرفى را به شكل حرفى ديگر اداء كند كه اگر چه آن حرف ديگر نيز صحيح است لكن عرف اين گونه تلفظ را عيب بداند، مرجع ارش است.
مسأله ٦- اگر در جنايتى زبان كسى قطع شود و در نتيجه تلفظ چند حرف برايش غيرممكن شود آنگاه جانى ديگر در جنايتى ديگر قسمتى از بقيه زبان او را قطع كند. مثلًا در جنايت اول تلفظ به چهارده حرف را از دست داد و در جنايت دوم مثلًا تلفظ به هفت حرف را، نصف ديه را از اولى و نصف نصف را كه ربع است از دومى مىگيرند.
مسأله ٧- اگر شخصى در اثر ضربهاى كه بر سرش وارد آمده و يا نظير آن به كلى لال شود بدون اينكه به زبان او آسيبى رسيده باشد، جانى بايد خون بهاى كامل را به وى بدهد، و اما اگر نقصى بر سخن گفتن او وارد آمده باشد به ترتيبى كه در مسائل قبل گفته شد عمل مىشود و اگر جانى ديگرى زبان او را كه به جنايت جانى اول لال شده بود قطع كند ثلث خونبها را مىدهد هر چند مقدارى از زبان كه مىتواند لقمه را به زير دندانها بدهد و طعام را بچشد باقى مانده باشد، حال چه اينكه مجنىعليه قادر بر اداى حروف حلقى و حروفى كه با لب اداء مىشود، باشد يا نه.
مسأله ٨- اگر زبان كودكى كه به سن حرف زدن نرسيده است را قطع كند تمام خونبها را بايد پرداخت كند، و اگر به آن سن رسيده ولى به زبان در نيامده، با قطع زبان او بيش از