مباحث حقوقى تحرير الوسيلة - الموسوي البجنوردى، السيد محمد - الصفحة ٦٩٠ - گفتار در اقسام قتل

كتاب ديات‌

كلمه ديات جمع ديه است، و ديه عبارتست از آن مالى كه جانى به خاطر جنايتى كه به انسان آزاد مرتكب شده واجب است پرداخت كند، چه اينكه آن جنايت قتل باشد و چه نقص عضو و جراحت، و چه اينكه براى آن جنايت ديه‌اى معين شده باشد و چه نباشد كه معمولًا مبلغى كه به وسيله شارع معين نشده را ارش جنايت و يا ارش مى‌نامند، و آن مبلغى را ديه مى‌خوانند كه شارع معين فرموده، در اين كتاب در اقسام قتل و مقادير ديه‌ها و موجبات ضمان و جنايت بر عضو و لواحق بحث مى‌شود.

گفتار در اقسام قتل‌

مسأله ١- قتل يا عمد خالص است و يا خطاى خالص و يا شبه عمد.

مسأله ٢- قتل عمدى در جايى بدون اشكال محقق مى‌شود كه جانى از اول به قصد قتل با عملى كه امثال آن عمل نوعاً طرف را مى‌كشد اقدام كرده باشد، و همچنين محقق مى‌شود به قصد فعلى كه نوعاً طرف را مى‌كشد هر چند قصد كشتن او را نداشته باشد، بلكه ظاهر اين است كه قتل عمدى صادق است آنجايى كه عملى يا كسى انجام داده كه غالباً كشنده نيست ولى او به اميد آنكه طرف را بكشد انجام دهد مثل اينكه به اميد كشتن كسى او را با عصا بزند و اتفاقاً همان ضربه او را بكشد.

مسأله ٣- اگر با كسى عملى انجام دهد كه غالباً سبب قتل نيست و قصد قتل هم نداشته مثلًا كسى را آهسته با تازيانه و يا سنگريزه و امثال آن بزند و اتفاقاً همين زدن خفيف او را بكشد آيا قتل عمد هست يا نه؟ دو قول است و قول دوم اشبه است.

مسأله ٤- اگر كسى را پى در پى با عصا بزند تا فوت نمايد مرتكب قتل عمدى شده هر چند كه قصد قتل او را نداشته باشد، و همچنين اگر او را در جايى حبس كند و آب و نان ندهد براى مدتى كه معمولًا كسى تاب تحمل آن را ندارد، و نيز اگر تير به طرف كسى شليك كند مرتكب قتل عمدى شده هر چند كه قصد قتل نداشته باشد.

مسأله ٥- قتل شبه عمد عبارتست از اينكه عملى را با قصد يعنى عمداً نسبت به كسى‌