مباحث حقوقى تحرير الوسيلة - الموسوي البجنوردى، السيد محمد - الصفحة ٦٥٣ - چند فرع از لواحق اين باب
برسانند آيا باز هم قصاص نمىشوند چون احتمال فرزند بودن براى هر يك مىرود و يا به قيد قرعه آن كس كه پدر نيست قصاص مىشود؟ اقوى احتمال دوم است، و اگر هم هر دو مدعى بودند لكن يكى از آن دو از ادعايش برگردد و سپس هر دو آن كودك را به قتل برسانند قصاص متوجه آن كسى است كه از ادعاى پدر بودن خود براى آن فرزند برگشته است البته بعد از رد كردن آنچه كه از جنايتش بيشتر است و اما شريك جرمش كه از قصاص معاف شد بايد نصف ديه آن كودك را به ورثه اش بدهد، و اگر تنها آن كسى كودك را به قتل برساند كه از ادعاى پدر بودنش نسبت به او برگشته قصاص مختص به همان مىشود، و اگر آن ديگرى كه همچنان مدعى پدر بودن خود نسبت به كودك است او را به قتل برساند از او قصاص نمىشود و اگر هر دو از ادعاى پدر بودن برگردند وارث مىتواند هر دو را به عنوان قصاص اعدام كند البته بعد از آنكه ديه يك انسان را به آنها داده باشد، و همچنين است اگرهر دو يا يكى از آن دو بعد از كشتن كودك از ادعاى پدر بودن كه قرعه او را پدر مقتول معرفى كرده است همين حكم را دارد چه اينكه ديگرى بر ادعايش باقى باشد يا او نيز برگردد.
مسأله ٥- اگر مردى زوجه خود را به قتل برساند بنابر صحيح فرزندان آن زن حتى فرزندى كه از خود آن مرد هستند مىتوانند از پدر خود قصاص بگيرند، ولى بعضى گفته اند فرزندان آن مرد مالك چنين حقى نمىشوند لكن اين قول وجيه نيست.
شرط چهارم و پنجم، براى قصاص عقل و بلوغ قاتل است بنابراين قاتلى كه فعلًا ديوانه است كشته نمىشود چه اينكه در همين حال جنونش مرتكب قتل شده باشد و چه قبل از آن، بله پرداخت خون بهاى آن مقتول بر عاقله ديوانه واجب است، و همچنين اگر كودكى نابالغ مرتكب قتلى شده باشد به عنوان قصاص كشته نمىشود چه اينكه مقتولش نيز كودك باشد يا بالغ و چه اينكه به ده سالگى رسيده باشد يا نه و چه اينكه قامتش به پنج وجب رسيده باشد يا نه، زيرا عمد كودك خطا به حساب مىآيد تا زمانى كه از نظر سن يا ساير نشانيها به حد مردان برسد و خون بهاى مقتول او را بايد عاقله او بپردازند.
مسأله ١- اگر عاقلى مرتكب قتل شود و سپس اختلال حواس پيدا كند و عقل خود را از دست بدهد قصاص از او ساقط نمىشود چه اينكه ارتكاب قتل او با بينه ثابت شده باشد و چه به اقرار خودش البته اقرار در حال سلامتى عقل.
مسأله ٢- در قصاص جانى رشد به آن معنايى كه همه در ذهن دارند شرط نيست، بنابراين اگر بالغى غير رشيد مرتكب قتل شود قصاص مىشود.
مسأله ٣- اگر ولى مقتول با جانى در اين معنا اختلاف كنند كه آيا قتل در حال بلوغ و عقل جانى واقع شده يا در حال كودكى و يا در حال جنون، جانى بگويد من آن روز بالغ نبودم