امتناع به قتل برسد، حال اگر توبه كرد و شخصى بى‌خبر از توبه او و به خيال اينكه هنوز ارتدادش باقى است او را به قتل برساند بعضى از فقهاء گفته اند قصاص مى‌شود يعنى صاحبان خون او مى‌توانند آن شخص را قصاص كنند، ولى اقوى آن است كه نمى‌توانند قصاص كنند و تنها مى‌توانند از مال او خون‌بها طلب كنند.

مسأله ٨- اگر مرتدى، مسلمانى را عمداً به قتل برساند ولى آن مسلمان مى‌تواند قاتل را به عنوان قصاص بكشد و حق ولى در كشتن او به عنوان قصاص مقدم است بر حق حاكم در كشتن او به عنوان ارتداد، بله اگر ولى او قاتل را عفو كند و يا با گرفتن مالى از وى مصالحه نمايد آن وقت به علت ارتداد كشته مى‌شود.

مسأله ٩- ارتداد به دو طريق ثابت مى‌شود، يكى شهادت دو نفر شاهد عادل، دوم به اقرار خود مرتد، و احتياط آن است كه آثار ارتداد را بعد از دوبار اقرار مترتب كنند، و ارتداد كسى با شهادت زنان چه به تنهايى و چه به انضمام مرد ثابت نمى‌شود.

گفتار در وطى حيوانات و ميت انسان‌

مسأله ١- در وطى حيوانات حدى معين نشده و حاكم مرتكب آن را تعزير مى‌كند و مقدار تعزير هم بستگى به نظر حاكم دارد، و در تعزير شرط است كه مرتكب در حال ارتكاب بالغ و عاقل و مختار باشد و پاى اشتباه در بين نباشد بنابراين كودك نابالغ تعزير نمى‌شود و اگر مميز باشد و تأديب حاكم در او مؤثر باشد حاكم به هر مقدار كه صلاح بداند او را مجازات مى‌كند، و نيز ديوانه اگر چنين كند تعزير ندارد هر چند ادوارى باشد ولى در دور جنونش مرتكب شده باشد، و بر مكره يعنى كسى كه از ناحيه شخص زورمندى تهديد شده باشد تعزير نيست و همچنين بر مشتبه كه حكمش بيان شد.

مسأله ٢- تحقق چنين جرمى به چند طريق اثبات مى‌شود:

اول- به شهادت دو شاهد عادل و در اين جرم شهادت زنان پذيرفته نيست نه به تنهايى و نه به انضمام شهادت مردان.

دوم- به اقرار خود مرتكب كه اگر اقرار كند من چنين كارى را مرتكب شده‌ام و حيوان هم ملك خود او باشد تعزير مى‌شود، و اما اگر حيوان مال ديگرى باشد با اقرارش تنها تعزيرش ثابت مى‌شود، اما ساير احكام حيوان وطى شده بر آن حيوان جارى نمى‌شود مگر آنكه مالك حيوان مرتكب را تصديق كند كه در اين صورت آن احكام جارى است.

مسأله ٣- اگر اين عمل به طور مكرر از كسى سر زده باشد و بعد از هر ارتكابى مجازات نشده باشد لازم نيست براى هر ارتكاب يك بار مجازات شود، و اما اگر بعد از هر