مباحث حقوقى تحرير الوسيلة - الموسوي البجنوردى، السيد محمد - الصفحة ٤١١ - گفتارى در عيوب موجب خيار فسخ و تدليس
زيرا اين فسخ اثر خود آن عيب است نه تدليس، ولى تدليس در قسم دوم يعنى عيوبى كه خيار نمىآورد، از ساير انواع نقص و كمبود در صفات كمال اثر دارد، و آن اين است كه در بعضى موارد خيار مىآورد مثل اين كه در ضمن عقد داشتن صفت كمال شرط شده باشد مانند اينكه گفته باشد، من اين باكره را به عقد خود در مىآورم و يا گفته شده باشد كه من اين خانم غيرثيّبه را به عقد تو در آوردم؛ و او نيز اين را قبول كرده باشد. حتى ظاهر اين است كه حتى قبل از عقد و در خواستگارى گفته و توصيف شده باشد كه آن زن را به خاطر فلان صفت و كمالى كه دارد، و يا اينكه فلان نقص را ندارد به نكاح در مىآوريم و آنگاه عقد نيز براساس آن توافقات صورت پذيرفته باشد، مانند اين است كه آن صفات نيك و نداشتن صفات بد را در ضمن عقد شرط كرده باشند. پس اگر يكى از آن صفات خوب در آن نباشد و يا آن صفت بد را داشته باشد، شوهر خيار دارد نه خيار تدليس؛ بلكه خيار تخلّف شرط دارد. و اگر اين تخلّف بعد از عقد معلوم نگردد و بعد از دخول كشف شود. و شوهر نيز فسخ عقد را شرط كرده باشد، و بعد از فسخ زن مهريه خود را از او بگيرد، او مىتواند به تدليس كننده رجوع كرده و از او مهريه را پس بگيرد.
مسأله ١٤- اگر مردى به اين اعتقاد داشته باشد كه زن فلان عيبى را كه موجب خيار نيست را ندارد ولى، آن زن و پدر او اطلاع دارند كه چنين نقص و كمبودى در آن زن موجود است و در زمان خواستگارى از گفتن آن امتناع نمايند، و از گفتن آن نقص خوددارى نمايند، باز هم اين سكوت تدليس نيست، همچنين در جايى كه مرد معتقد است نامزدش فلان صفت كمال را دارد، در حالى كه زن مىداند كه ندارد، در اينجا نيز به طريق اولى تدليس واقع نشده است.
مسأله ١٥- اگر مرد با زنى ازدواج كند بر اين مبنا كه آن زن باكره است حال چه اين به خاطر شرط ضمن عقد باشد، و چه به خاطر توصيفى كه از آن شده است و چه به خاطرى اخبارى كه از او به دست آمده است، وى بعد از عقد ببيند كه آن زن با كره نيست، حقّ فسخ نكاح را ندارد. مگر در صورتى كه زن اقرار نمايد كه قبل از عقد باكره نبوده است و بينّهاى بر اين اقامه شود كه زن قبل از عقد باكره نبوده است. در اين دو صورت است كه مرد حق فسخ دارد، بلكه اگر مرد از پيش خودش به اين معتقد باشد كه نامزدش باكره است و اين نيز در عقد شرط شده باشد نه در توصيف و نه در اخبار، و آن گاه معلوم شود كه باكره نبوده است، مرد در اين صورت حق فسخ ندارد، حتى اگر اثبات شود كه زن قبل از عقد باكره نبوده است.
مسأله ١٦- در مورد فرضى كه در مسأله قبل بيان گرديد، اگر در جايى كه شوهر حق فسخ نكاح را دارد، عقد را فسخ نمود، در صورتى كه فسخ قبل از دخول باشد، مهريهاى بر