مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٢٧ - فرق سائل و محروم

روحش دارد.

فرق سائل و محروم

وَ الَّذینَ فی امْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلومٌ. لِلسّائِلِ وَ الْمَحْرومِ. سائل، معلوم است، نیازمندی است که نیازمندی خودش را اظهار میکند. محروم، نیازمندی است که حتی اظهار هم نمیکند. البته این مطلب را باید توجه داشته باشیم که در اسلام سؤال حرام است مگر در موقع ضرورت [کامل؛] چون سؤال، شکستن خود و آبروی خود را ریختن است.

آدمی که میآید به صورت یک سائل و متکدّی از این و آن سؤال میکند، اولین چیزی را که ریخته است آبروی خودش است، یعنی آبروی یک مؤمن. او یا مؤمن هست یا مؤمن نیست؛ اگر مؤمن نیست که کسی با او حرف ندارد، ولی اگر یک مسلمان است و اظهار مسلمانی میکند و میآید نام خدا و پیغمبر و علی را وسیله قرار میدهد برای گرفتن [پول] از مردم، قدر مسلّم این است که آبروی خودش را پیش مردم ریخته، و حرام است که انسان آبروی خودش را پیش مردم بریزد مگر در موقعی که یک ضرورتی هست که اگر این کار را نکند بدترش هست. فرض کنیم یک کسی بچهاش بیمار است، باید دارو به او رسانده شود و اگر دارو نرسد بچه میمیرد. اینجا اگر او بیاید سؤال کند مانعی ندارد. یا مواردی شبیه این، که اسلام هم تحمل آنها را اجازه نمیدهد که در این حد انسان مقاومت کند. و الّا سؤال کردن حرام است. بنابراین به سائلی باید [چیزی] داد که از این قبیل سائلها نباشد.

حال در اکثر مواردْ انسان نمیداند که این شخص سائلی است که از روی نیاز واقعی سؤال میکند یا یک سائل حرفهای است؛ در اینجا چه بکند؟ البته در اینجا اگر راه تحقیقی وجود نداشته باشد، به ما گفتهاند که بر او سؤال کردن حرام است ولی بر کسی که نمیداند، دادنش مانعی ندارد بلکه گاهی لازم و واجب هم میشود. ولی این، راه حل دارد و آن همین راهحلهایی است که حالا خوشبختانه کم و بیش دارند عمل میکنند و این کار باید از سابق انجام میشد.

یک وقتی من در یک سخنرانی در یکی از مساجد بازار گفتم در قرآن راجع به کارهای خیر دستور تعاون رسیده: تَعاوَنوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی [١] همکاری کنید، یعنی به