گفتهاند اشاره به این است که خدا هر فردی از شما افراد را متطور آفرید؛ یعنی نگاه کن، ببین تو خودت در اول چه بودی؟ یک نطفه بودی، بعد علقه شدی، بعد مضغه شدی، بعد چه و چه. پس خدا اساس خلقت را بر تطور و تکامل و حرکت و پیش رفتن و به کمالات جدید نائل شدن قرار داده است؛ شما چرا سر جای خود نشستهاید و درجا میزنید؟ انسان در زندگی دنیایی و اجتماعیاش که زندگی اختیاری است اگر راه خدا و قانون خدا را طی کند، باز از مرحلهای به مرحله دیگر و از آن مرحله به مرحله دیگر میرسد.

توجه دادن به نظام خلقت

الَمْ تَرَوْا کیفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَمواتٍ طِباقاً. وَ جَعَلَ الْقَمَرَ فیهِنَّ نوراً وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً.

باز مردم را به نظام خلقت ارجاع میدهد. موضوع هفت آسمان را مطرح میکند. آن وقت هم این اعتقاد بوده است. خداست که هفت آسمان آفرید و ماه و خورشید؛ یعنی خدا که هفت آسمان آفرید اینها را در ظلمت و تاریکی نگذاشت، خورشید آفرید که کانون نور پخشکن است، خودش در ذات خود چراغ است، و قمر آفرید که اگرچه در ذات خود چراغ نیست ولی نورپخش کن هست. خورشید یک کانون آتشین است و خودش از خودش نور پخش میکند؛ این است که حالت خورشید درست حالت یک چراغ است. ولی ماه یک موجود سرد است، او از خودش نور ندارد ولی نور را که از خورشید میگیرد میتواند به روی زمین پس بدهد.

نوح میخواهد این جور بگوید که این عالم به منزله خانه شماست؛ خدا شما را خلق نکرد که در این خانه تاریک بگذارد، از نظر حسی برای شما چراغ در روز و یک شیء نور دهنده در شب- شیئی که نور چراغ را در شب به شما تحویل بدهد- آفرید که ماه باشد. اینها دلیل بر این است که در خلقت عنایتی و رابطهای هست، خداست که شما را تدبیر میکند، خداست که ربّ شماست، پس شما هم خود را در کارهای اختیاری تحت تدبیر و اراده خدا قرار بدهید یعنی به قانون خدا عمل کنید.

وَ اللَّهُ انْبَتَکمْ مِنَ الْارْضِ نَباتاً شما مثل یک گیاهید که خدا شما را از زمین رویانده است. هیچ توجه نمیکنید که چگونه یک گیاه از زمین میروید؟ هرکدام از شما در واقع یک گیاه هستید که از زمین روییدهاید، نوعی از گیاه هستید. واقعاً هم