مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٨٨ - آیا جسم نامحسوس وجود دارد؟

نمیکنند که مثلًا به مقام پیغمبری برسند. در این جهت تابع بشر هستند یعنی پیغمبرهای بشر هادی و راهنمای آنها هستند نه اینکه از خود پیغمبری داشته باشند.

و اما به دلیل اینکه عنصر اوّلی که اینها از آن آفریده شدهاند با عنصر خاک متفاوت است تفاوتهایی با انسان دارند. یکی همان مسأله غیرمرئی بودن است؛ یعنی وجود دارد، مانند یک جسم هم وجود دارد ولی یک جسم غیرمرئی. دیگر مسأله سرعت است. در آنها حرکت وجود دارد ولی حرکت را به یک سرعتی انجام میدهند که برای بشر غیرقابل تصور است. در یک «آن» میتوانند اینجا باشند و در «آن» بعد در دورترین کرات عالم.

آیا جسم نامحسوس وجود دارد؟

اینجا مطلبی را باید عرض بکنم و آن اینکه فلاسفه قدیم اینچنین فکر میکردند که هرچه جسم است قابل احساس و دیدن است و هرچه قابل دیدن نیست جسم نیست و به اصطلاح میگفتند مجرد از جسمانیت است. آنگاه مجبور بودند اینچنین بگویند که جن به دلیل اینکه دیده نمیشود پس باید بگوییم جسم نیست ولی خودشان به اشکال برخورد میکردند، میگفتند با برداشتهای قرآن جور در نمیآید چون قرآن میگوید که انسان را از گِل آفریدیم و جن یا جان را مِنْ نارِ السَّمومِ [١]. بدیهی است که آتش جسم است و از جسم آفریده شده. این بود که این مسأله به صورت یک مشکل باقی ماند. یا خیلی افرادْ اینها را به صورت یک موجودهای سمبلیک میدانستند، یعنی فکر میکردند قرآن با این تعبیرات نخواسته بگوید یک موجود واقعی به نام جن هست بلکه اینها را سمبل یک امور دیگر قرار داده است.

ولی علم امروز مسائلی طرح کرده است که بعد از طرح این مسائل، برای ما هیچ ضرورتی ندارد که دنبال این تعبیر و توجیهها بیاییم و بگوییم که جن مجرد و نامحسوس است و اساساً جسم نیست. علمای امروز به این مسأله رسیدهاند که ما یک نوع جسم نداریم. علمای قدیم میگفتند یک نوع جسم بیشتر وجود ندارد و آن جسم سه بعدی است، مثل این میز که سه بعد دارد: طول، عرض، عمق. آیا ممکن است یک موجود دو بعدی، جوهر دو بعدی یعنی جسم دو بعدی داشته باشیم؟