«وَ هُوَ عَلی کلِّ شَیءٍ قَدیرٌ» او بر هر چیزی تواناست، یعنی در قدرت او محدودیتی نیست. این دو جمله، ظاهر این است که مقدمهای است برای آیه بعد که «ا لَّذی خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَیوةَ لِیبْلُوَکمْ أَیکمْ أحْسَنُ عَمَلًا»؛ یعنی آنچه که بعد میگوییم، خیال نکنید که به این دلیل است که ملک و اقتدار در دست او نیست یا او بر هر چیزی توانا نیست، بلکه مسأله مسأله حکمت باری تعالی است نه مسأله عجز و ناتوانی، العیاذ باللَّه.«ا لَّذی خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَیوةَ لِیبْلُوَکمْ أَیکمْ أحْسَنُ عَمَلًا وَ هُوَ الْعَزیزُ الْغَفورُ» فزون باد (یا افزون در فزون است) خیر و برکت کسی که تمام قدرتها و سلطهها در اختیار اوست و بر هر چیزی تواناست، آن که بر اساس یک حکمت (که آن حکمت را خودش ذکر فرموده است) نظام موت و حیات را آفرید، نظام مردن و زنده بودن را آفرید، آن که هم مرگ را آفرید و هم حیات و زندگی را. چون بعدش دارد:«لِیبْلُوَکمْ أَیکمْ أحْسَنُ عَمَلًا» معلوم است که در اینجا نظر به همان موت و حیات انسان است: آن که برای انسان، هم مرگ را آفرید و هم زندگی را، چرا؟ بر اساس چه؟ میفرماید: بر اساس یک حکمت و یک فلسفه. آن حکمت این است:«لِیبْلُوَکمْ أَیکمْ أحْسَنُ عَملًا» برای اینکه بیازماید شما را که کدام یک از شما از نظر عمل، احسن و نیکوکارتر هستید. به عبارت دیگر برای آزمودن نیکوکاری شما. مکرر گفتهایم که آزمودن الهی یعنی در معرض یک عمل قرار دادن، یک امر بالقوه را در معرض فعلیت درآوردن.

سه گونه آزمایش

آزمایش به سه گونه صورت میگیرد: یکی آزمایشی که یک انسان میکند درباره انسان دیگری یا درباره چیز دیگری برای اینکه خودش میخواهد به حقیقت امر واقف شود. مثلًا شخصی میخواهد با شما در کاسبی شریک شود، او را درست نمیشناسید، وی را تحت آزمایش و امتحان درمیآورید، برای اینکه میخواهید ماهیت او بر شما معلوم شود. به این معنا آزمایش در مورد ذات حق معنی ندارد.

گاهی کسی را مورد آزمایش قرار میدهید نه برای اینکه بر شما معلوم شود، بلکه برای اینکه شما بر خود او معلوم کنید. شما میدانید، ولی قبل از اینکه او را در