«وَ انْ کنَّ اولاتِ حَمْلٍ فَانْفِقوا عَلَیهِنَّ حَتّی یضَعْنَ حَمْلَهُنَّ» اگر اینها باردار باشند، انفاق بر اینها را تا پایان بارداری ادامه بدهید. ممکن است اینجا گفته شود که شاید این جمله تأکید یا اضافه است، برای اینکه وقتی درباره زن مطلّقه در مدت عده گفتیم:

«لا تُخْرِجوهُنَّ مِنْ بُیوتِهِنَّ» و «فَأَنْفِقوا عَلَیهِنَّ» شامل اینجا هم میشود. ولی نه، این معنایی است که به اصطلاح «عموم و خصوص من وجه» است، موردی را دربر میگیرد که آن دربر نمیگرفت.

مسألهای در فقه مطرح است و آن مسأله این است که آیا همه زنهای مطلّقه باید تا پایان عده در خانه بمانند و حق نفقه دارند یا فقط زنهایی که طلاقشان طلاق رجعی است. عرض کردیم که فلسفه اینکه زن در این مدت در خانه باشد و مرد هم بر او انفاق کند این است که امکانی برای آشتی کردن در کار باشد. اما اگر امکان آشتی کردن در کار نبود، دیگر این فلسفه وجود ندارد، مثل طلاق سوم؛ چون اگر مرد زن را سهطلاق بدهد، دیگر در طلاق سوم حق رجوع ندارد؛ حتی بعد از انقضای عده هم حق ازدواج کردن با او را ندارد مگر اینکه با محلّل مجازات بشود، یعنی یک مرد دیگر با این زن ازدواج کند، او هم به عقد دائم ازدواج کند، و بعد از ازدواج هم حتماً با او آمیزش کند، و الّا صیغه عقد خواندن و طلاق دادن کافی نیست، بعد اگر به میل خودش طلاق داد آنوقت شوهر اول حق دارد او را بگیرد. پس در طلاق سوم حق رجوع ندارد. بنابراین این مسأله که آن وقت زن در آن خانه بماند و انفاق بشود [منتفی است و] آن فلسفه از بین میرود. این است که میگویند: در طلاق سوم دیگر این حقوق ساقط میشود.

حال اگر این طلاق سوم، طلاق سومی بود که زن در آن وقت حامله بود، مسأله چگونه میشود؟ اینجا برای زن حامله یک فلسفه دیگر وجود دارد که در مدت عدهاش که همان مدت حمل است باید مرد متکفل مخارجش باشد، و آن نفسِ همان حامل بودن است، یعنی این فلسفه غیر از فلسفه رجوع در عده است. حتی اگر زنی که الآن در حال حمل و باردار است فرضاً در وضعی باشد که غیرقابل رجوع هم باشد، باز باید بر او انفاق بشود، چون مسأله این است که بچهای از همین مرد در