نمیگیرد؛ ولی محال است که کسی خدا را نشناسد و خدا را فراموش کرده باشد و خودش را بتواند پیدا کند. آنوقت همیشه در باره خودش اشتباه میکند، خودش را گم میکند. «وَ لا تَکونوا کالَّذینَ نَسُوا اللَّهَ فَانْسیهُمْ انْفُسَهُمْ» مباشید از کسانی که خدا را فراموش کردند و در نتیجه خداوند، خودشان را از خودشان فراموشاند؛ از خدا غافل شدند، خدا آنها را از خودشان غافل کرد. «اولئِک هُمُ الْفاسِقون» فاسقان اینها هستند؛ یعنی وقتی انسان خودش را گم کرد، از مسیر منحرف میشود- چون فسوق یعنی خروج- و الّا انسان اگر خودش را بشناسد هیچوقت از راه خودش جدا نمیشود.

یاران آتش و یاران بهشت

بعد از این موضوع که مسأله محاسبةالنفس و مراقبه در میان آمده است و مسأله خدا را به یاد داشتن تا انسان خود را فراموش نکند و [اینکه] خدا را فراموش کردن موجب خود فراموشی میشود و آن است که انسان را به فسق میکشاند، این دو گروه را که ذکر میکند فوراً میفرماید: «لا یسْتَوی اصْحابُ النّارِ وَ اصْحابُ الْجَنَّةِ اصْحابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفائِزونَ» یاران آتش و یاران بهشت، اینها که مانند یکدیگر نمیتوانند باشند؛ یاران بهشتاند که ناجح و موفق و مظفر به مقاصد خود هستند.

کأ نّه قرآن میخواهد با همین مسأله «نَسُوا اللَّهَ فَانْسیهُمْ انْفُسَهُمْ» مسیر بهشت و جهنم را مشخص کند: یا انسان خود را و خدای خود را میشناسد و برای خود کار میکند که مسیرش [به سوی] بهشت است؛ یا خودش را فراموش میکند و نه برای خود، بلکه برای غیر خود [کار میکند] و خود را همیشه ضعیف و لاغر و محتاج نگه میدارد، اینها اصحابالنار هستند.

اینها موعظه قرآن است، مواعظی که واقعاً لحن آیات به قدری مؤثر و کوبنده و نافذ است که اگر کسی به اصطلاح دلی داشته باشد محال و ممتنع است که متأثر نشود. به همین مناسبت است که بعد فوراً [جملهای] میفرماید [که] یعنی: چه دلهای قسیای که باز هم متأثر نمیشوند! میفرماید: «لَوْ انْزَلْنا هذَا الْقُرْ انَ عَلی جَبَلٍ لَرَأَیتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْیةِ اللَّهِ» اگر ما این قرآن را بر کوه نازل میکردیم، این