است که خود، خود را بسازد؛ در آن مرحلهای که انسان مکلف است خود، خود را بسازد مذمّت و عیب برای اشخاصی پیدا میشود نه در مرحله ابتدا. قرآن نمیخواهد اصل خلقت را بگوید که چرا انسان این جور آفریده شده است؛ پس چه میخواهد بگوید؟

در مورد انسان و تفاوت انسان با همه موجودات دیگر و از آن جمله حیوانات دیگر، این مسأله مسلّم است که انسان یگانه فرزند بالغ دنیا و خلقت است. فرزند بالغ یعنی چه؟ به اصطلاح حکما جمادات و نباتات و حیوان و انسان را موالید میگویند. اکثر موالید و فرزندان این عالم حکم فرزند نابالغ را دارند. فرزند نابالغ یعنی آن که در حدی است که پدر و مادر در هدایت و راهنمایی و در نگهداری از او سرپرستی میکنند. فرزند بالغ به دلیل اینکه به حد بلوغ و کمال رسیده است حالت به خود واگذاشتگی پیدا میکند.

این به خود واگذاشتگی، اصلی است که در فلسفههای امروز [مطرح است.]

مخصوصاً اگزیستانسیا لیستها از آن به «وانهادگی» تعبیر میکنند، میگویند انسان یک موجود وانهاده است یعنی یک موجود به خود واگذاشته شده است، و این حرف درستی است؛ ولی این به خود واگذاشته شدن نه به معنای طرد از خانواده است. اگر یک فرزند بالغ بخواهد از این سر شهر به آن سر شهر برود، دیگر شما نمیآیید همراهیش کنید، دستش را بگیرید و برسانید، بلکه به او میگویید تو بزرگ شدهای خودت برو؛ خودت میفهمی؛ خودت خود را اداره میکنی، خودت باید بفهمی که اگر مریض هستی باید بروی پیش طبیب، خودت باید بفهمی که با این پول و سرمایه باید بروی کسب و کار کنی، زندگی کنی، درس بخوانی؛ یعنی این بلوغ و کمال در انسان سبب وانهادگی انسان میشود.

همین وانهادگی است که ممکن است انسان را به عالیترین درجات برساند که از ملائک پرّان شود، و همین وانهادگی است که انسان را از حیوان هم پستتر میکند. انّا هَدَیناهُ السَّبیلَ امّا شاکراً وَ امّا کفوراً [١]. این همان حالت واگذاشتگی و وانهادگی است. انّا خَلَقْنَا الْانْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ امْشاجٍ نَبْتَلیهِ فَجَعَلْناهُ سَمیعاً بَصیراً [٢] ما انسان را

[١]. انسان/ ٣.[٢]. انسان/ ٢.