مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٩٣ - موجود منحصر به محسوس نیست

مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ج ٢٧، ص: ٧٩٣

پنج نوع موجودات دیگر پیدا میکردیم مثل این پنج نوعی که تا حالا پیدا کردهایم؟

اینکه کسی بگوید چون من فلان چیز را به چشم خودم نمیبینم وجود ندارد، جز حماقت چیزی نیست. تازه مَلَک و همچنین جن ممکن است هرکدام انواع زیادی داشته باشند. شاید هزار نوع جن وجود داشته باشد، یعنی هزار نوع موجودهایی که ما آنها را فقط به نام جن و پوشیده میشناسیم. شاید آنها خودشان هزار نوع «پوشیده» باشند؛ یعنی اگر ما یک حس داشته باشیم و یک نوع آنها را درک کنیم ٩٩٩ نوع دیگرش را درک نکنیم چون ٩٩٩ حس دیگر باید داشته باشیم تا آنها را درک کنیم.

اینها را که عرض کردم برای این است که به این مطلب توجه داشته باشیم که این حرف لااقل در امروز دیگر نباید مطرح باشد که هر چیزی باید جسم باشد و هر جسمی باید دیدنی باشد، پس هرچه دیدنی نیست جسم نیست و هرچه جسم نیست چیز نیست و وجود ندارد پس هرچه دیدنی نیست وجود ندارد؛ جن که دیدنی نیست پس وجود ندارد! اولًا هرچیزی جسم نیست؛ اجسام، بخشی از عالم هستی را تشکیل میدهند. تازه هر جسمی برای بشر دیدنی نیست. برای بشر جسمهای سه بعدی، آنهم در یک حد معینی، دیدنی است؛ جسم هم اگر از یک حد معین کوچکتر باشد بشر آن را نمیبیند. میکروبها جسمند ولی بشر آنها را نمیبیند مگر با چشم مسلّح.

بنابراین ما نمیتوانیم بهانهای، نه تنها برای انکار بلکه برای شبهه نیز، داشته باشیم. جنها موجوداتی هستند جاندار شبیه جانداری انسان. نمیگویم جاناند مثل ملک. ملک را باید گفت فقط جان است، یعنی جاندار نیست، جسم نیست که جان داشته باشد؛ ولی جن مانند انسان جاندار است، جسم جاندار است.

سؤال: مِنَ الْجِنَّةِ وَ النّاسِ چگونه تفسیر میشود؟

استاد: مِنَ الْجِنَّةِ وَ النّاسِ را دو جور تفسیر کردهاند. قُلْ اعوذُ بِرَبِّ النّاسِ. مَلِک النّاسِ. الهِ النّاسِ. مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنّاسِ. الَّذی یوَسْوِسُ فی صُدورِ النّاسِ. مِنَ الْجِنَّةِ وَ النّاسِ [١]. از شر وسواسهای خنّاس (وسواسها یعنی وسوسهگرها؛ خنّاس یعنی آن وسوسهگری