عمل میکند، [مشمول این نوع رحمت میشوند.] در اثر عمل صالح، خداوند عالم یک نوع تفضلاتی به بندگان میکند؛ آن تفضلاتی را که نتیجه اعمال شایسته است «رحمت رحیمیه» میگویند.

رحمت رحمانیه هیچ به عمل و صلاح بنده ارتباط ندارد، ولی رحمت رحیمیه فقط و فقط بستگی دارد به صلاحیت و اعمال صالح بنده و به لیاقتی که آن بنده برای خود کسب میکند، و لهذا قرآن در مواردی این مطلب را بیان میکند که گاهی مردم میان رحمت رحیمیه و رحمت رحمانیه اشتباه میکنند، مثلًا- این در بعضی آیات قرآن هست- میبینند خداوند به یک نفر آدم کافر یا فاسق ثروت زیادی داد؛ تعجب میکنند، خیال میکنند ثروت زیاد از نوع رحمت رحیمیه است یعنی از نوع آن رحمتهایی است که انسان را به خدا نزدیک میکند، از نوع رحمتهایی که واقعاً سعادت است. میگویند خدا چرا چنین میکند؟ فکر نمیکند که آن رحمتی که تفضل الهی و مربوط به شایستگی انسان است، غیر از این حرفهاست؛ آن گاهی ممکن است به صورت فقر برای انسان نازل شود، این دیگر بستگی دارد به حال بنده.

خدای متعال گاهی بندهای را که لیاقت اینکه عنایت خاص الهی به او برسد و او را دستگیری کند دارد و راهش منحصر است به اینکه او را در یک سختی و رنج قرار بدهد، رنجی از نوع فقر، رنجی از نوع مصیبت، رنجی از نوع فراق، رنجی از نوع دیگر برای او نازل میکند (رحمت رحیمیه آن است که در نهایت امر برای انسان سعادت است) و بر عکس گاهی بندهای را به دلیل اینکه مستحق رحمت رحیمیه نیست و مستحق نقمت است یعنی اعمالش او را مستحق کرده که در همین دنیا معاقَب شود [به صورت فراهم کردن نعمتها برای او، عِقاب میکند.] عقابها فرق میکند. بدترین عقابها این است که خدا او را از اینکه به طرف خودش بیاید طرد کند، یعنی موجبات غفلت را به او بدهد. در مواردی- کلیت ندارد- خدا میخواهد به بندهای بگوید برو گمشو، دیگر اینجا نیا؛ همه چیز را برایش فراهم میکند یعنی برو گمشو. آن «برو گمشو» است.

پس رحمت رحمانیه یک مطلب است و رحمت رحیمیه مطلب دیگر. رحمت رحیمیه آن است که در نهایت امر انسان را به سعادت نزدیک کند، حال میخواهد به حسب صورت و ظاهر و با مقیاسهای کوچک و محدود بشر خیر و نیکی شمرده شود یا در این مقیاسهای کوچک خیر و نیکی شمرده نشود.