شاه طهماسب و کسانی دیگر بودند که از طرف علما خود را مجاز میدانستند نماز جمعه بخوانند. از آن وقت به بعد بود که مسجد جمعهها در ایران هم تأسیس شد که البته قبلش هم مسجد جمعهها بود ولی مال اهل تسنن بود. بعدها نماز جمعه یک شکل مسخرهآمیزی پیدا کرد؛ یعنی آن نماز جمعه واقعی اسلامی دیگر عملًا نه در میان اهل تسنن تشکیل میشود و نه در میان شیعه [١].

خاطره ای از مراسم حج

در عربستان سعودی زمینه نماز جمعههایی فراهم میشود که اصلًا در دنیا بینظیر است. در یکی از سفرهایی که به سفر حج مشرف شده بودیم روز هفتم ذیحجه مصادف با جمعه بود. روز هفتم ذیحجه روزی است که حجاجی هم که به مدینه رفتهاند به مکه آمدهاند و همه حجاج در آنجا جمع شدهاند. مردمی هم که اهل عربستان سعودی هستند و میخواهند به حج بیایند آمدهاند. در مسجدالحرام به این عظمت، یک جمعیت پانصد هزار نفری تشکیل میشود. عدهای هم برای نماز در خیابانها میایستند چون اتصال صف را خصوصاً با بودن رادیوها و بلندگوها که صدای امام شنیده میشود شرط نمیدانند. ما وقتی خطبه این امام جماعت را گوش کردیم، گفتیم صد رحمت به این روضهخوانهای خودمان! آنقدر بیمحتوا بود که خدا میداند! سیاست این است که باید بیمحتوا باشد. خطیب جمعه مناسک حج را برای مردم گفت. هر کس که آنجا آمده است و فردا که روز هشتم است میخواهد به عرفات برود مناسک حج را میداند. ضمناً حجاج، مذاهب مختلف دارند. تو که وهّابی هستی کسی به حرف تو گوش نمیکند. کوچکترین اشارهای به مسائل مهم دنیای اسلام در این خطبهها نمیشود و صددرصد کنترل شده است. یک جمعیت حدود پانصد هزار نفری که اسلام به نام حج از یک طرف و به نام جمعه از طرف دیگر بهوجود آورده است اینطور هدر میرود. واقعاً آن روز که من از رادیو آن خطبهها را گوش کردم و آن جمعیت را در آنجا دیدم تأسّف عجیبی به من دست داد که چگونه نیروهای اسلام به دست این حکومتهای فاسد و کثیف هدر میرود.

شرکت در نماز جمعه اگر نماز جمعه، نماز جمعه باشد واجب است. نماز

[١]. [خواننده محترم توجه دارد که این تفاسیر مربوط به قبل از انقلاب اسلامی است.]