دگمه سر پستان و همه آن تشکیلات با خلقت طفل در رحم و با معده و لبها و نیازهای آن طفل، همین طور رابطه است میان میوهها و دانهها و روییدنیهای خوشبوی این عالم با خلقت انسان. اینها مادههایی است که در پستان همین زمین میروید؛ یعنی این پستان این جور آفریده شده است که بتواند این احتیاجات را رفع کند. البته طفل وقتی از رحم به دنیا میآید ناتوان است، حداکثر همین است که با لبهای خودش باید بمکد، دیگر بیش از این کاری از او ساخته نیست، مایع برای او تا این اندازه آماده است، ولی انسان بعد از آنکه بزرگ میشود استعداد خیلی بیش از اینها را دارد، آنوقت میبینید نعمتها در قدمهای دورتری قرار داده شده که او خودش میرود آنها را به خود نزدیک میکند. مثلًا دانه را در زمین میپاشد که بعد زمین این استعداد خودش را در آنجا نشان میدهد، بعد مثلًا بوته گندم میروید، بعد بزرگ میشود، ساقه پیدا میکند، دومرتبه خوشه پیدا میکند، بعد دانه گندم هم به خودی خود قابل استفاده نیست، انسان آن را آرد میکند، بعد میپزد و بعد میخورد.

«وَالْارْضَ وَضَعَها لِلْانامِ. فیها فاکهَةٌ وَ النَّخْلُ ذاتُ الْاکمامِ. وَ الْحَبُّ ذُوالْعَصْفِ وَ الرَّیحانُ» زمین را نهاد برای مردم که بر روی آن راه بروند و از آن مانند یک فرش و بساط استفاده کنند ولی نه زمین تنها فایدهاش آن باشد، مادری است که در پستان خودش مواد مورد نیاز انسان را به وجود میآورد؛ در این زمین است میوهها، در این زمین است درخت خرما، و از این زمین میروید دانههایی که مورد استفاده انسان است، دانههایی که با بوتههایی دارای برگ میروید، و در این زمین است که ریحانها یعنی روییدنیهای خوشبوی پیدا میشود. اگر انسان شامّهای نمیداشت، این گلها و سبزیهای خوشبو هم در دنیا وجود نمیداشت، یعنی ارتباطی میان ایندو برقرار است.«فَبِأَی الاءِ رَبِّکما تُکذِّبانِ» حال به من بگویید که شما کدام یک از نعمتهای پروردگارتان را تکذیب میکنید، یعنی آیا جای تکذیب نعمتها هست؟! تکذیب نعمتها یا تکذیب ایمانی. عرض کردیم که این نعمتها با این تشکیلات و این نظم که حساب و کتابی را در عالم میرساند، اولًا الهامبخش ایمان است در انسان، ثانیاً الهامبخش وظیفه و تکلیف و مسؤولیت است برای انسان.

مراحل خلقت انسان

«خَلَقَ الْانْسانَ مِنْ صَلْصالٍ کالْفَخّارِ» انسان را آفریده است از گِل خشکیده شبیه سفال