پیغمبر آنها هم هستند. آنها هم عذاب دارند، آنها هم نعیم دارند. در روایات این مطلب هست که حتی آنها خوراک دارند، توالد و تناسل دارند، لذت جنسی دارند؛ یعنی خیلی شبیه انسان هستند. این است که در مسائل مربوط به تکلیف و پاداش و کیفر، قرآن آنها را هم وارد میکند، چون بر اساس اعتقادی که ما از قرآن گرفتهایم پیغمبر منحصراً پیغمبر انس نبوده، پیغمبر جن هم بوده است، و قرآن و همچنین کتب آسمانی دیگر فقط کتاب انس نیست، کتاب آن موجود غیر مرئی و غیر محسوس برای ما- که اطلاعات ما در باره آن خیلی ضعیف است- نیز هست.

جن و انس، مخاطب قرآن

این است که در این آیاتِ سوره الرحمن بالخصوص، جن و انس همدوش یکدیگر مخاطب قرار گرفتهاند. حال در این آیه میفرماید: ای ثقلین، ای دو موجود سنگین و صاحب وزن، یعنی ای دو موجود جسمانی (ایهَالثَّقَلانِ را اگر با اصطلاح بخواهیم ترجمه کنیم اینجور میگوییم: ای دو موجود جسمانی؛ در مقابل ملَک که گفتیم ثقل نیست) «سَنَفْرُغُ لَکمْ» عنقریبٍ به شما خواهیم پرداخت؛ فراغت پیدا میکنیم و به شما خواهیم پرداخت. این خودش سؤالی ایجاد میکند که نکته خوبی هم هست؛ مفسرین هم در اینجا به این مطلب پرداختهاند که مقصود چیست. «عنقریبٍ به شما خواهیم پرداخت.» تعبیر یک تعبیری است که گویا یعنی از کارهای دیگر خودمان فارغ میشویم و به شما خواهیم پرداخت. اینجا سؤال به وجود میآید که [آیا] در مورد خدا این مطلب میتواند صادق باشد؟ مثل این است که [میگوید] الآن دست ما به کارهای دیگر بند است، نوبت شما میرسد، بعد ما به شما خواهیم پرداخت.

بعلاوه مطلب در جای دیگر بیان شده است که «لا یشْغَلُهُ شَأْنٌ عَنْ شَأْنٍ» [١] هرگز کاری خدا را از کار دیگر باز نمیدارد، او شاغل نسبت به کار دیگر نمیشود.

معمولًا انسان صفات تنزیهی خداوند را از مقایسه خلق کشف میکند. نقصی را که در خلق میبیند میفهمد که ذات واجبالوجود دارای این نقص نیست، دارای کمال آن است. حضرت رضا علیه السلام فرمود: «لا یفْهَمُ ما هُناک الّا بِما هیهُنا» یعنی چیزهایی که آنجا هست با آنچه در اینجا هست فهمیده میشود. این را در صفات

[١]. نهجالبلاغه فیضالاسلام، خطبه ١٧٧.