نیست بخواند، از نظر اینکه روحش آن را از روی میل و رغبت پذیرفته است اثر بیشتری دارد. آنگاه در باب نوافل هم گفتهاند که یک دفعه خواندن یک دفعه نخواندن کار صحیحی نیست؛ یک دفعه انسان نافله صبح را بخواند یک دفعه نخواند، یک دفعه نافله مغرب را بخواند یک دفعه نخواند، یک دفعه نافله عشاء را بخواند یک دفعه نخواند، یک دفعه نافله شب را بخواند یک دفعه نخواند. آن اثر نمیبخشد؛ مداومتِ بر این مستحبات و نوافل است که اثر میبخشد.

پس انسان هَلوع آفریده شده است، همه انسانها، شامل مؤمنین و نمازگزاران هم میشود. انسانهای دیگر این حالتی که در ابتدا کمال است ولی بعد باید تبدیل به یک حالت کاملترِ انسانی بشود در آنها باقی است و تا آخر عمر به همین حالت باقی میمانند، ولی این گروه به دلیل اینکه نمازگزاران هستند دیگر این جور نیستند (البته این یک دلیلش است): الَّا الْمُصَلّینَ. الَّذینَ هُمْ عَلی صَلاتِهِمْ دائِمونَ.

استمرار در انفاق مالی

گفتیم نماز خودش یک عامل تربیت است. عامل دیگر چیست؟ وَ الَّذینَ فی امْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلومٌ. لِلسّائِلِ وَ الْمَحْرومِ. این هم درست همان مفهوم دائمون را دارد: کسانی که در اموال آنها حقی معین برای سائلان و غیر سائلان از محرومان وجود دارد. سراغ جنبه مالی آمد. انسانی که به حسب فطرت ابتدایی، کمالش در این است که اذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزوعاً. وَ اذا مَسَّهُ الْخَیرُ مَنوعاً بعد باید به مرحلهای برسد که نسبت به مال و ثروت که برایش یک خیر است و انسان آن را خیرترین خیرها میشمارد نه تنها منوع نباشد بلکه برای نیازمندان حقی در مال خود قائل باشد و این حقی را که در مال خود هست به دیگران بدهد. این چقدر کمال است برای انسان!

از ائمه سؤال شده است که مقصود از «حق معلوم» چیست؟ گویا در تفاسیر اهل تسنن گفتهاند مقصود همین حق واجب مثلًا زکات است؛ وَالَّذینَ فی امْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلومٌ. لِلسّائِلِ وَ الْمَحْرومِ یعنی کسانی که زکات مال خودشان یا حقوق واجبه مال خودشان را میدهند. ولی ائمه اطهار فرمودهاند این بالاتر از زکات است. همینطور که در الَّا الْمُصَلّینَ. الَّذینَ هُمْ عَلی صَلاتِهِمْ دائِمونَ گفتیم مقصود نوافل است، اینجا هم مقصود زکات نیست چون زکات فریضه است، مقصود بالاتر از زکات است؛ یعنی افرادی که با اینکه حقوق واجبه خودشان را ادا کردهاند یک حقوقی به صورت نافله