یک مسأله دیگر اینجا مطرح میشود و آن این است که گاهی زنِ یک مرد مسلمان که [آن مرد] برای او به عنوان مهر و غیر مهر خرجها کرده کافر میشود و میرود، بعد هم دیگر دسترسی پیدا نمیشود که این مرد بتواند آن خرجها را پس بگیرد، در اینجا تکلیف چه میشود؟ قرآن میفرماید در چنین مواردی باز از بیتالمال [پرداخت شود؛] صبر کنید یک وقتی اگر غنیمتی به دست آمد از همان غنیمت عمومی، ضرری را که این مسلمان از راه فرار زنش متحمل شده است جبران کنید: «وَ انْ فاتَکمْ شَیءٌ مِنْ ازْواجِکمْ الَی الْکفّارِ» اگر چیزی از ناحیه زنهای شما، یعنی همان خرجهایی که کردهاید، از دست شما رفت و بعد نتوانستید بگیرید «فَعاقَبْتُمْ» بعد معاقبه کردید، یعنی به دنبال این کار- اینجا گفتهاند مقصود این است که- یک غنیمتی به دست آوردید «فاتُوا الَّذینَ ذَهَبَتْ ازْواجُهُمْ مِثْلَ ما انْفَقوا» آن افرادی که از این نظر متضرر شدهاند [ضرر آنها را] از بیتالمال از این غنیمت جدید جبران کنید و به آنها بپردازید. «وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذی انْتُمْ بِهِ مُؤْمِنونَ» و بپرهیزید از خدایی که به آن خدا ایمان دارید.

فتح مکه به دنبال صلح حدیبیه

این دو آیهای که خواندم- همینطوری که عرض کردم و مفسرین گفتهاند- بعد از صلح حدیبیه نازل شده است. آیه بعد علیالظاهر- آنطوری که گفتهاند- بعد از فتح مکه نازل شده است. ولی اینها چون مطالبش همه به یکدیگر وابسته است از این جهت فرق نمیکند که با هم نازل شده باشند یا نه. این آیه راجع به بیعت زنان است، زنانی که مسلمان میشوند و بعد میخواهند بیایند با پیغمبر بیعت کنند. عجیب این است که در مورد بیعت هم مثل مورد اسلام، همین طوری که مرد وقتی مسلمان شود آزمایش کردن ایمانش لازم نیست، اگر مردی با پیغمبر بیعت میکند [نیز] دیگر شروط خاصی در بیعت نمیگنجانند؛ ولی زنان که میآیند بیعت کنند قرآن یک شروط خاصی را [ذکر میکند و] میفرماید حتماً این شروط را قید کنید و اینها را در متن بیعت قرار بدهید.

همینطوری که عرض کردیم، صلح حدیبیه نتایجش از همه جنگهایی که در گذشته بود بیشتر شد، چون صلحی بود که درست و دقیق در جای خودش صورت