نیست. پس باید تدابیری اندیشید که بر اساس آن تدابیر روح ازدواج که صمیمیت و وحدت است متزلزل نشود، و این تدابیر را گاهی باید از مقدمات خیلی دور شروع کرد.

اینکه اسلام هرگونه التذاذ جنسی را در خارج از کانون خانواده شدیداً تحریم کرده است برای استحکام اساس خانواده است. هر انسانی، چه مرد و چه زن، بالأخره یک نیازهای جنسی و یک نوع لذتهای جنسی دارد که باید از این نظر ارضاء بشود. یکی از آنها التذاذ نظری است. اگر جامعه این در را به روی انسانها باز کند که در کوچه و خیابان و مجلس و محفل، همه جا این وسیله در نهایت درجه فراهم باشد، آنوقت برای چنین مرد یا زنی که تا این حد از نظر لذت نظری اشباع میشود محیط خانوادگی جز یک امر کسالتآور چیز دیگری نیست، یعنی دیگر نگاهکردن آن مرد به صورت زن خودش برایش لذتی ندارد بلکه یک امر کسالتآور است، و نگاهکردن آن زن به شوهر خودش دیگر لذتی برایش ندارد یک امر کسالتآور است. همینطور لذت لمسی، تا چه رسد به لذتهای بالاتر. اگر بنا بشود که این محدودیت در اجتماع باشد برای اینکه عواطف متوجه داخل خانواده بشود، قهراً به این شکل درمیآید که مرد برای زن، میشود یگانه موجودی که کانون اشباعشدن غریزه اوست؛ و زن برای مرد، میشود یگانه موجودی که ارضاءکننده اوست. این خود به خود در ایجاد وحدت و صمیمیت مؤثر است، فوقالعاده هم مؤثر است. اگر عکس قضیه باشد همین چیزی است که الآن ما در دنیا مشاهده میکنیم.

باید با تدابیر اجتماعی پایه این امر را که نامش ازدواج است محکم کرد. طلاق یعنی چه؟ طلاق یعنی به هم ریخته شدن و پاشیده شدن کانونی که به هر حال [کانون عواطف است.] در این جهت کلیسا حق دارد اگر میگوید ازدواج یک پیمان مقدس است. اسلام هم میگوید که ازدواج یک پیمان مقدس است. در این مطلب هیچ شکی نیست. پس باید تا حد امکان تدابیری به کار برد که این پیمان باقی بماند و به هم خوردن این پیمان امری است مبغوض و منفور، یعنی حتیالامکان باید کوشش کرد که چنین چیزی صورت نگیرد. ولی اگر به مرحلهای رسید که این پیمان روح خودش را از دست داد- که گفتیم روحش حداقل، صمیمیت و سازش است- دیگر در اینجا به زور نگهداشتنش معنی ندارد.