مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٢٨ - عصمت از خطا

فرمود: آیا میخواهی من الآن به تو بگویم این اسب تو که آبستن است کرّهاش ماده است یا نر؟ گفت: یا امیرالمؤمنین! این که غیب است؛ شما مگر غیب میدانید؟

خندید، فرمود این که غیب نیست، تَعَلُّمٌ مِنْ ذی عِلْمٍ [١] شاگردی است. یک نادانی از یک عالم آموخته. آن عالم هم که پیغمبر باشد در ذات خودش نادانی بوده، از عالمی که علمْ ذاتش است (خدا) آموخته است. نه من غیب میدانم نه پیغمبر. خدا غیب را میداند، خدا به پیغمبرش گفته و پیغمبرش به ما گفته است. این که غیب نیست؛ یعنی آن خبرهایی که انبیا میدهند آنها تعلم است نه علم غیب. علم غیب در اصطلاح قرآن یعنی یک کسی از ذات خود بدون تعلم غیب را بداند؛ او عالم الغیب است. خدا عالم الغیب است، پیغمبر و امام متعلمالغیب هستند. پس علم غیب یک مسأله است، تعلم غیب مسأله دیگری است به نصّ خود قرآن که میفرماید: عالِمُ الْغَیبِ فَلا یظْهِرُ عَلی غَیبِهِ احَداً. الّا مَنِ ارْتَضی مِنْ رَسولٍ احدی را [بر غیب خود] آگاه نمیکند مگر آنکه کسی از پیامبران و رسولان خودش را بپسندد که او را یظْهِرُ عَلی غَیبِهِ مطلع میکند؛ خودش او را بر غیب خودش مسلط میکند یعنی آگاه میکند، او را متعلمالغیب میکند.

فَانَّهُ یسْلُک مِنْ بَینِ یدَیهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ رَصَداً. خدای متعال نه تنها پیغمبران را به غیب آگاه میکند، بلکه همچنین پیغمبران در کنف حفظ الهی هستند. اینجا یک تعبیر عجیب و مخصوصی هست.

عصمت از خطا

مسألهای داریم به نام مسأله عصمت. عصمت یعنی مصون بودن از خطا و مصون بودن از گناه، هر دو. اول مسأله مصون بودن از خطا را مطرح میکنیم. آیا امکان دارد که پیغمبر در وحی خودش اشتباه کند؟ ممکن است کسی اینجور بگوید:

١. درست است، خدا به پیغمبر وحی میکند؛ خدا که- العیاذ باللَّه- اشتباه نمیکند ولی پیغمبر وقتی که وحی میگیرد عوضی بفهمد، یک جمله به او گفته بشود او یک جمله دیگر بفهمد. (نظیر این حرفها را گفتهاند.) چه مانعی دارد که این جور باشد؛ مثل اینکه انسانی با انسان دیگری حرف میزند؛ جملهای میگوید، این یک