میدانیم که نوح از قدیمترین پیغمبران است یعنی از نظر زمانی تقدم دارد. غیر از آدم- که خود آدم هم پیغمبر است- و شاید ادریس، بر همه پیغمبران دیگر زماناً تقدم دارد. و ظاهراً اولین پیغمبری است که دارای شریعت و قانون است، یعنی قبل از نوح، پیغمبر صاحب شریعت (یعنی قانون) نداشتهایم، برای اینکه دورههایی بوده است که تقریباً به اصطلاح امروز دورههای توحش بشریت بوده است و هنوز بشر به این مرحله که صلاحیت قانونگذاری در میان آنها باشد نرسیده بوده و پیغمبرانی که میآمدند در حدود همان دعوت به مسأله توحید و تذکرِ به امر معاد و یادآوری یک سلسله مسائل اخلاقی [سخن میگفتند،] بیش از این مسألهای را مطرح نمیکردند.

از نظر آنچه که از قرآن استنباط میشود دوره ماقبل نوح دوره کودکی بشر است؛ دوره بلوغ بشریت مقارن با زمان نوح است. قرآن شرایع را از نوح شروع میکند.

در جلسه پیش دوازده آیه را خواندیم و ترجمه کردیم. بعد به نظرم رسید که چند نکته هست که آن نکتهها را یا نگفتیم یا درست توضیح ندادیم. یک نکته این است: میفرماید نوح دعوت خودش را به این صورت اعلام کرد: قالَ یا قَوْمِ انّی لَکمْ نَذیرٌ مُبینٌ من یک اعلام خطر کننده آشکاری برای شما هستم. بعد میگوید: انِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اتَّقوهُ وَ اطیعونِ. دعوت به خداپرستی و به تقوا و خود را دور نگه داشتن از آلودگیها میکند. خودِ امر به تقوا، وقتی به مردم میگوید تقوا داشته باشید، یعنی مردمی هستید بسیار آلوده و ناپاک، باید خودتان را از این آلودگیها برکنار کنید. بعد میگوید: وَ اطیعونِ اشاره به مقررات و دستورها و شرایع است که من یک سلسله دستورها از ناحیه خدا آوردهام، این دستورها را به کار بندید. یغْفِرْ لَکمْ مِنْ ذُنوبِکمْ خدا از گناهان گذشته شما در میگذرد و شما را میآمرزد. وَ یؤَخِّرْکمْ الی اجَلٍ مُسَمًّی خدا کار شما را تا یک مدت معین به تأخیر میاندازد. انَّ اجَلَ اللَّهِ اذا جاءَ لایؤَخَّرُ. به اینها اعلام میکند که عذابی بر شما فرودآمدنی است و میآید (گرچه کلمه عذاب نیامده است)، اگر دستورهایی که من میگویم به کار بندید خدا از عواقب گناهان شما درمیگذرد و کار شما را به تأخیر میاندازد.

مقصود از این عذابها که خدا به تأخیر میاندازد چیست؟ آیا عذاب اخروی است یا عذاب دنیوی؟ عذاب دنیوی همان عکسالعملهای قطعی و ضروری است که وضع رفتار یک مردمی به وجود میآورد؛ خلاصه منقرض میشوید، نیست و