و دوراندیشی و هوشیاری و ادراک شرایط زمانِ خودش و شناختن مردم، اینها خودش رکن اساسی است. خیلی هم عالم و باتقوا باشد اما یک آدم سادهدل، نتیجه چیست؟ ابزاردست شیادها میشود، یعنی ابزاری از اسلام در دست ضداسلامها، ابزاری از علم و تقوا در دست فاسق و فاجرها؛ فایدهاش چیست؟ تو هیچ اسمی از آن مسأله عمده نبرده بودی. من نمیتوانم کسی را فقط به دلیل علم و تقوا تأیید کنم درصورتیکه برای من محرز نیست که از نظر عقل و تدبیر و هوشیاری و درک شرایط زمان و درک و شناخت مردم در چه حدی است. بسیار خوب، آدم عالم و باتقوا برای خودش آدم خوبی است، اما من نمیتوانم مقدّرات اسلامی مردم را در دست کسی بدهم که عقلش برای من محرز نیست.

پیغمبر فرمود:«أحْسَنُ عَقْلًا» فهمشان، عقلشان [کاملتر باشد.]

در حدیثی هست که پیغمبر اکرم فرمود:«إنّی ما أخافَ عَلی امَّتِی الْفَقْرَ وَ لکنْ أَخافُ عَلَیهِمْ سوءَ التَّدْبیرِ» من از فقر بر امتم هراسان و نگران نیستم، یعنی اگر امت من روزی دچار فقر اقتصادی شوند، این امر خطر ایجاد نمیکند، ولی اگر دچار فقر تدبیر و فکر و عقل بشوند، آن است که امت مرا به خطر خواهد انداخت.

فرمود: یقولُ أَیکمْ أَحْسَنُ عَقْلًا. بعد فرمود: البته آن کسی که عقلش بیشتر باشد معرفتش بیشتر است. معرفتش که بیشتر شد خداترسیاش بیشتر است.

خداترسیاش که بیشتر شد خلوص نیتش بیشتر است. پس همه اینها به همدیگر مربوط است. بعد فرمود:«اتَمُّکمْ عَقْلًا وَ أَشَدُّکمْ للَّهِ خَوْفاً»أَحْسَنُ عَمَلًا یعنی کسی که عقلش کاملتر باشد، از خدا بیشتر بترسد «وَ أَحْسَنُکمْ فی ما امَرَ اللَّهُ بِهِ وَ نَهی عَنْهُ نَظَراً» در آنچه که خدا امر کرده و نهی کرده است، بهتر و نیکوتر دقت و فکر میکند و شناسایی پیدا میکند «وَ إنْ کانَ أَقَلُّکمْ تَطَوُّعاً» اگرچه کمتر عمل میکند.

«وَ هُوَ الْعَزیزُ» و اوست تنها موجود عزیز. عزیز به دو معناست. یکی به معنای غالب مطلق که باز همان معنای «بِیدِهِ الْمُلْک وَ هُوَ عَلی کلِّ شَیءٍ قَدیرٌ» را تأیید میکند [١].

[١]. [این پاراگراف را استاد شهید در اواسط بحث و بعد از آیه «وَ هُوَ عَلی کلِّ شَیءٍ قَدیرٌ» بیان کردهاند و در آنجا فرمودهاند: «وَ هُوَ الْعَزیزُ الْغَفورُ دنبال آیه بعد است، آنجا معنی میکنیم» ولی ظاهراً فراموش شده است.]