مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩٦ - شُحّ نفس

این خیرها چیزی به خودتان انفاق کنید، که بعضی از مفسرین گفتهاند مفهوم اجتماعی دارد؛ یعنی شما اگر از مال خودتان به افراد دیگر خیر برسانید به خودتان رساندهاید، یعنی دیگران هم مثل شما هستند؛ باید آنها را از خودتان بدانید و آنها را غیر حساب نکنید. ولی بعضی مثل صاحب تفسیر المیزان آیه را جور دیگری تفسیر کردهاند، گفتهاند: در قرآن مکرر اعمال انسان را بهعنوان پیشفرستادهها تعبیر میکند مثل آیه سوره حشر:«یا أیهَا الَّذینَ امَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ» [١] و تعبیر «ما قَدَّمَتْ یداهُ» [٢] و «بِما قَدَّمَتْ أَیدیهِمْ» [٣] هم در قرآن زیاد آمده است. بنابراین معنای آیه چنین است: انفاق کنید و پیش بفرستید خیر را برای خود؛ اعمال شما پیشفرستادههاست، کوشش کنید که آن چیزی که پیش میفرستید خیر باشد.

شُحّ نفس

«وَ مَنْ یوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَاولئِک هُمُ الْمُفْلِحونَ». این مضمون در آیات پیش هم آمده بود؛ در سوره حشر هم این مضمون را خواندیم. «شُح» عبارت است از بخل توأم با طمع و حرص. بخل یعنی امساک، در مقابل جود که بخشندگی است.

در قرآن، هم کلمه «بخل» و هم کلمه «شُح» آمده است. آنطور که بعضی گفتهاند بخل عبارت است از همان حالت امساک. در فارسی هم میگوییم فلانکس آدم بخیلی است، یعنی آدم ممسکی است، جود و بخشش ندارد. شُح، بخل است بهعلاوه حرص. حال ممکن است کسی بخیل باشد یعنی نسبت به آنچه دارد خیلی ممسک باشد اما حرص اینکه باز بیشتر به دست آورد نداشته باشد. حریص نیست اما آنچه را که دارد با گاز انبر هم نمیتوان از دستش بیرون آورد. بعضی دیگر حریص هستند، آزمند هستند و دائماً میخواهند جمع کنند اما متقابلًا بخشنده هم هستند. ولی «شحیح» به آدمی میگویند که هر دو را با هم جمع کرده باشد، هم آزمند است و دائماً میخواهد جمع کند و هم آنچه را که دارد حاضر نیست به هیچ قیمتی