چگونه یکدیگر را در بغل میگیرند، این میخواهد او را به زمین بزند او میخواهد این را! یعنی جنگ تن به تن ما به حالت کشتیگیری رسیده بود. فَمَرَّةً لَنا مِنْ عَدُوِّنا وَ مَرَّةً لِعَدُوِّنا مِنّا [١] هیچکس هم قول نداده بود که همیشه ما [برتر باشیم؛] حالا که ما همراه پیغمبر هستیم پس حتماً باید طرف پیروز باشیم؛ گاهی به سود ما بود به ضرر دشمن، گاهی هم به سود دشمن بود به ضرر ما. چنین بود تا وقتی که صدق نیات ما به ظهور رسید یعنی واقعاً آنچه که باید از درون ما بجوشد جوشید، آنوقت خداوند پیروزی خودش را بر ما نازل کرد. شما چه توقعی دارید؟! چرا اینقدر پر توقع شدهاید؟!

وَ الَّوِ اسْتَقاموا عَلَی الطَّریقَةِ لَاسْقَیناهُمْ ماءً غَدَقاً. اگر بر این طریقت استقامت بورزند آن وقت است که آنها را از آب فراوان سیراب خواهیم کرد؛ مقصود این است که نعمتهای ما از زمین و آسمان به سر مردم خواهد ریخت. مفسرین گفتهاند این آیه مثل آیه «وَ لَوْ انَّ اهْلَ الْقُری امَنوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْارْضِ» [٢] است؛ یعنی درهای برکتها به روی مردم باز خواهد شد.

آزمایشِ در مقابل نعمت و رفاه

نکته خیلی اساسی که ذکر شده اینجاست. گاهی انسان به همین مرحله قناعت میکند، میگوید: مردمی ایمان میآورند؛ بعد تجربه، خیلی خوب در موردشان صورت میگیرد؛ آزمایش میشوند، از کوره خیلی صحیح و عالی بیرون میآیند، بعد وعده خدا درباره آنها راست میشود یعنی آنوقت خداوند متعال درهای رحمت و نصرت خودش را به روی آنها باز میکند. آیا دیگر کار تمام شد؟ نه، کار بشر تمامشدنی نیست. بعد که به این مرحله رسید، تازه خود این مرحله میشود یک مرحله آزمایش. چه بسا اقوامی- از جمله مسلمین صدر اول- در ابتدا خیلی خوب آزمایش میدهند، بعد که در آزمایشْ خوب از آب درآمدند خداوند درهای رحمت و نصرت و پیروزی را به روی آنها باز میکند. ولی فکر نمیکنند که تازه اول آزمایش دیگر است. آن آزمایش، آزمایشِ در سختیها بود، در مقابل سختیها پیروز

[١]. نهجالبلاغه، خطبه ٥٦.[٢]. اعراف/ ٩٦.