ولی پیغمبر به حسب نیاز و مصلحت آن وقت، چون مهاجرین فقیر بودند به مهاجرین داد و لهذا به سه نفر از انصار هم داد چون محتاج بودند، نه اینکه واقعاً [مورد] مصرفش منحصراً مهاجرین هستند.

ایثار « انصار »

آنگاه قرآن تأیید میکند که وقتی فیء به مهاجرین داده میشود، انصار کوچکترین ناراحتی و کوچکترین نیازی به این فیء در روح خود احساس نمیکنند. بعد میگوید نه تنها در آنچه به مهاجرین داده میشود احساس نیاز و ناراحتی نمیکنند، آنچه را هم که دارند به اینها ایثار میکنند. «وَ لایجِدونَ فی صُدورِهِمْ حاجَةً مِمّا اوتوا» اینها در سینههای خود احساس نیاز نمیکنند به آنچه که به مهاجرین داده میشود و به آنها داده نمیشود بلکه «وَ یؤْثِرونَ عَلی انْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ» انصار مهاجرین را بر خود مقدم میدارند، ایثار میکنند هرچند در زندگی خودشان شکافهایی وجود دارد که باید ترمیم شود، یعنی گاهی خودشان نیازمند هستند. اینها چنین مردم شریف و بزرگواری هستند! «وَ مَنْ یوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَاولئِک هُمُ الْمُفْلِحونَ» [١] و هر مردمی که از شحّ نفس حفظ شوند (از بخل و از حرص و از این حالت جمع کردن و پس ندادن) آنها رستگاراناند. ( «شح» حالتی است که انسان فقط تمایل دارد به اینکه ثروت را گرد بیاورد و در او کوچکترین تمایلی به اعطاء وجود ندارد.) این «وَ مَنْ یوقَ» نشان میدهد که حالت جماعت و جامعه را بیان میکند: هر جامعهای که از شحّ نفس محفوظ بماند آن جامعه رستگار است.

گروه سوم. ممکن است کسی بگوید پس آیا اگر فیئی بوده، مال مهاجرین و انصار آن وقت بوده؟ حالا که دیگر مهاجرین و انصاری وجود ندارد، [و اساساً] بعد از یک نسل، دیگر مهاجر و انصاری وجود ندارد. «وَالَّذینَ جاءُو مِنْ بَعْدِهِمْ» و کسانی که بعد از اینها میآیند. ممکن است از این فیءها به صورت اموال غیر منقول باقی بماند (یا فیءهایی که بعد گرفته میشود)، باز تعلق پیدا میکند به مردمی که در نسلهای آینده خواهند آمد. باز آنها چه روحیهای دارند؟ آیه نشان میدهد که [راجع به مسلمین گذشته] مادامیکه خلافش ثابت نشده [باید خوشبین باشیم.] اینکه

[١]. حشر/ ٩.