بعد میفرماید: وَ نُخْرِجُ لَهُ یوْمَ الْقِیمَةِ کتاباً یلْقیهُ مَنْشوراً و بیرون میآوریم- یعنی چیزی وجود دارد و مخفی است، ظاهرش میکنیم- برای او در روز قیامت کتابی یعنی نوشتهای که آن نوشته را باز شده میبیند، یعنی مثل یک کتابِ باز شده نه مثل یک کتاب بسته، کتابی که جلو چشمش باز است و دارد میخواند. بعد هم به او میگوییم: اقْرَأْ کتابَک کتاب خود را بخوان.

این آیات خیلی عجیب است! ممکن است شما بگویید بیسوادها چطور میتوانند بخوانند؟ جواب این است: آن کتاب از نوع نوشته روی کاغذ نیست که بگوییم بیسواد چطور میتواند بخواند یا اگر مثلًا به زبان عربی باشد غیر از عربیزبانها کسی دیگر نمیتواند بخواند. تمام مردم علیالسویه آن کتاب را میخوانند، چرا؟ برای اینکه خطوط آن کتاب عین اعمالشان است نه یک صورتهای مکتوب، نه نوشته روی کاغذ. چون عین اعمال خودشان است که دارند قرائت میکنند همه آن سواد را دارند.

در حدیث است که- ظاهراً- امام صادق علیه السلام فرمود هرکسی وقتی که این کتاب را به او نشان میدهند و اعمال خودش را میبیند آنچنان برایش مجسم میشود که گویی همین ساعت عمل کرده. کاری را که انسان همین ساعت عمل کرده جزئیاتش یادش هست، اگر دو ساعت بگذرد، روز دیگر، ماه دیگر، سال دیگر جزئیاتش را فراموش میکند. آنجا انسان تمام اعمالش را از کوچک و بزرگ، از اول تا آخر عمر به چشمش میبیند؛ مثل این است که همین الآن این کار از او صادر شده است. به او میگویند: اقْرَأْ کتابَک کتاب خودت را الآن بخوان، احتیاج به کس دیگر نیست که او بیاید برای تو بخواند، هر کسی خودش قارئ کتاب خودش است. کفی بِنَفْسِک الْیوْمَ عَلَیک حَسیباً خودت کافی هستی که امروز به حساب خود برسی. این یک دفتر نیست که ماشین حساب و کامپیوتر یا یک محاسب خیلی دقیق بخواهد و بگویند دفترها را ببینیم، اعمال خوبمان چقدر است اعمال بدمان چقدر، بیاییم نسبتها را حساب کنیم، یکی بگوید من که حساب بلد نیستم چگونه اینها را حساب کنم؛ بلکه هرکسی خودش کافی است، به سرعت میتواند به حساب اعمال خودش در آنجا برسد.

آن آیات هم نشان میدهد که نشئه قیامت نشئهای است که در آن بطونها تبدیل