چیزی که استعداد رسیدن به کمال و غایتی را دارد به طوری که آن چیز به نهایت خودش برسد. یک تخم گل میتواند همان ابتدا فاسد شود، جوانه از زمین که بیرون آمد میتواند به خاطر نرسیدن آب یا امر دیگری از بین برود. ولی پروراندن گل این است که کمالات و استعدادات گل به نهایت برسد؛ تا آنجا که ممکن است شکوفه کند و گل بدهد. خداوند که «ربّالعالمین» است، یعنی استعدادهایی را که در ذات موجودات هست به فعلیت میرساند. استعداد انسان و بلکه هر موجودی در دنیا پایان نمیپذیرد. انسان استعداد بقا دارد و خدای ربّالعالمین و پرورشدهنده موجودات، انسان را تا آنجایی که میتواند برود میبرد.

پس در ضمن یک قسم برهان مطلب هم گفته شده است. خداوند متعال مکرّر در قرآن میفرماید خلقت «عبث» نیست، بیهوده و بدون هدف و غایت نیست؛ چنین نیست که اشیاء در وسط راه معلق و فانی شوند. خدای متعال در نهایت امر هر موجودی را به هر حدی که باید برسد میرساند و حد نهایی انسان جاودانگی و باقیماندن است.

پس اینکه فرمود: «سوگند به پروردگارم که پروردگار همه جهانیان است شما مبعوث میشوید» یعنی بعث شما شأنی از شؤون ربوبیت حقتعالی است.

«ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِما عَمِلْتُمْ» بعد خبر داده میشوید به آنچه انجام دادهاید.«لَتُنَبَّؤُنَّ» از ماده «نبأ» است و «نبأ» یعنی خبر، اطلاع، آگاهی. این فعل، مجهول است و با نون تأکید ثقیله آمده است؛ یعنی قطعاً و شدیداً خبر داده میشوید به تمام اعمالی که انجام دادهاید.

مقصود از خبردادن و آگاهکردن انسان در اینجا چیست؟ خبردادن یک وقت مثل خبردادنهایی است که در دنیاست. مثل اینکه برای یک نفر در جایی پروندهای تشکیل دادهاند و بعد از چند سال که خودش هم فراموش کرده که چه کرده است، محتوای پروندهاش را به او اطلاع میدهند که در فلان وقت چنین کردی و در اوقات دیگر چنان. ولی قرآن آیاتش یکدیگر را تفسیر میکنند. در بعضی آیات میفرماید که خود اعمال انسانها در آنجا حضور دارند؛ یعنی خود اعمال انسان را به انسان ارائه میدهند و کتاب انسان که همان کتاب نفس انسان است، این کتاب پیچیده در