وقت هست معنی عرضه شدن این نیست که از نظر آن شخصی که بر او عرضه میشود نیازی به عرضه شدن باشد بلکه به معنی این است که خود این- که یک موجود پیچیده و موجودی بوده که باطنش مخفی بوده است- آشکار میشود.

ظهور باطنها در قیامت

از خصوصیاتی که در مورد قیامت هست- که قرآن کریم مکرر تصریح میکند- این مسأله است که حقایق و بواطن ظاهر میشوند، یعنی در دنیا چیزهایی ظاهر بود و چیزهایی مخفی، آن مخفیها از نهانگاه بیرون میآیند و همه ظاهر میشوند. در یک آیه داریم: یوْمَ تُبْلَی السَّرائِرُ [١] یعنی در روزی که آن سریرهها [آشکار میشود.]

سریره به معنی باطن است. میگویند سریره هر کسی یعنی آن باطنِ باطنش؛ و از آن جهت به باطن سریره میگویند که سرّی و نهان و پنهان است. یوْمَ تُبْلَی السَّرائِرُ. نه تنها سرائر انسان آشکار میشود بلکه آن جهان جهانی است که حقایق عالم در آن جهان به طور کلی مشهود است؛ انسان، هم بواطن و سرائر خودش را مشاهده میکند هم سرائر عالم را. لهذا بعد فرمود: یوْمَئِذٍ تُعْرَضونَ لاتَخْفی مِنْکمْ خافِیةٌ از شما هم چیزی پنهان نمیماند. در آیهای میخوانیم: یوْمَ تُبَدَّلُ الْارْضُ غَیرَ الْارْضِ وَ السَّمواتُ وَ بَرَزوا لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهّارِ [٢] (عین مضمون این آیه است) روزی که زمین تبدیل میشود به غیر زمین، یعنی همین زمین تبدیل میشود به غیر زمین یعنی چیز دیگری، باطن این زمین آشکار میشود [و همینطور آسمانها] و همه ظاهر و هویدا و عرضه میشوند برای ذات پروردگار یگانه.

بعد از آنکه فرمود همه چیز آشکار میشود و از شما چیزی پنهان نمیماند، میفرماید آن وقت مردم دو دسته هستند. بعضی کتاب آنها، نامه عمل آنها به دست راستشان داده میشود و بعضی به دست چپشان، بعضی از ناحیه راستشان نامه عملشان را اخذ میکنند و بعضی از ناحیه چپشان. (نامه عمل یک تعبیر فارسی است که ما به کار میبریم.) اینجا باید توضیح مختصری راجع به این جهت عرض بکنیم.

در سوره مبارکه إسراء (سوره بنیاسرائیل) میفرماید: یوْمَ نَدْعوا کلَّ اناسٍ

[١]. طارق/ ٩.[٢]. ابراهیم/ ٤٨.