الْمَبْثوثِ. وَ تَکونُ الْجِبالُ کالْعِهْنِ الْمَنْفوشِ» [١] آن روزی که کوهها مانند پشمِ رنگینِ زدهشده بشوند. آنجا صحبت رنگین بودن است. کوهها که مظهر صلابت هستند- تعبیر قرآن این است که- به شکل پشم رنگینِ زده شده درمیآیند. اینجا راجع به آسمان میفرماید مانند برگ گلِ رنگین درمیآید. حال اینها چه اشاره و رمزی و چگونه است، خدا عالم است؛ ما چیزی در این زمینهها نمیدانیم.

نوع سؤال و جواب در قیامت «

فَیوْمَئِذٍ لا یسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ انْسٌ وَ لا جانٌ» جایی است که دیگر احتیاج به اینکه بخواهند از گناه کسی- انسی و جنّی- بپرسند نیست بلکه آنها را میشناسند. در قیامت مواقفی هست؛ آیا سؤال و جواب هست یا نیست؟ سؤال و جواب هست (وَ قِفوهُمْ انَّهُمْ مَسْؤُلونَ) [٢] ولی سؤال و جواب نه برای کشف و تحقیق است. قرآن همه اینها را در کنار یکدیگر ذکر میکند؛ یکجا میگوید در قیامت سؤال است؛ جای دیگر میگوید در قیامت «سؤالی» نیست یعنی نوعی از سؤال نیست. در قیامت از زبانها سؤال نیست، از اعضا و جوارح سؤال است. اینها همه برای این است که ما آنچه را که در آنجا هست با آنچه که در دنیاست مقایسه نکنیم. سؤال دنیا بازپرسی و تحقیق است یعنی سؤال کننده و قاضی محکمه متهمین را میآورد سؤالپیچ میکند برای اینکه با سؤالات مختلف که از آنها جواب میگیرد تناقضات گفتههایشان را کشف میکند، بعد میگوید تو آنجا اینجور گفتی، اینجا چرا اینجور گفتی؟ به قرینه آن حرف یک حرف دیگر از او بیرون میکشد. آخر کار، او چون قویتر و مقتدرتر است میتواند آن حقیقت را کشف کند و لهذا اگر متهم قویتر از قاضی باشد آنچنان جوابهایش را تنظیم میکند که هیچ تناقضی در نیاید و حقیقت را تا آخرین مرحله مکتوم میکند؛ قاضی هم دهبرابر معمول بازپرسی میکند آخر چیزی پیدا نمیکند، مجبور است قرار منع صادر کند.

آیا در قیامت چنین سؤالی هست؟ یعنی از افراد که سؤال میکنند سؤال تحقیقی است؟ نه، سؤال هست ولی این سؤالها سؤال تحقیقی نیست. آیا اتمام حجت است؟

[١]. قارعه/ ١- ٥.[٢]. صافّات/ ٢٤.