کتاب را قرائت میکنید و با استناد به آن- که در فلان آیه یا حدیث یا سنت چنین چیزی آمده است- این سخن را میگویید؟ (یعنی چنین چیزی نیست؛ این حرف مفت چیست که از خودتان درآوردهاید؟!)«أَمْ لَکمْ کتابٌ فیهِ تَدْرُسونَ» آیا کتابی برایتان هست که در آن کتاب این حرفها را میخوانید و به استناد آنها این حرفها را میزنید که «إنَّ لَکمْ فیهِ لَما تَخَیرونَ» خدا شما را سوگلی انتخاب کرده است؟ (داستان گوساله حاج میرزا آغاسی که آزادی مطلق داشت و وقتی که در باغها و مزرعههای شهر میرفت کسی جرأت نمیکرد مزاحمش بشود.) آیا در یک جایی چنین سند کتبی و منقولی دارید که گفتهاند اختیار مطلق با شماست، هر کاری که دلتان میخواهد انتخاب کنید و هر نعمتی هم که انتخاب کنید مال شما؛ آیا چنین چیزی است؟ «إنَّ لَکمْ فیهِ لَما تَخَیرونَ» در یک کتابی شما میخوانید که هرچه را که خودتان انتخاب و اختیار کنید آن دیگر مال شماست؟

ممکن است شما حرف سومی بگویید و آن این است که دلیل عقلی وجود ندارد، در کتاب آسمانی هم چیزی نیامده است، ولی یک قول خصوصی توأم با یک قسمتهای غِلاظ و شِداد مؤکد [در کار است؛] خدا به طور خصوصی به شما قول داده و رویش هم قسم خورده است، و قسم خورده است که تا روز قیامت از این قسم خودش برنگردد؛ آیا شما یک چنین قسمی دارید؟ «أمْ لَکمْ أَیمانٌ عَلَینا بالِغَةٌ الی یوْمِ الْقِیمَةِ» یا شما بر عهده ما یک قسمی دارید، یعنی ما را قسم دادهاید و ما قسم خوردهایم که استثنائاً برخلاف همه کتابهای آسمانی و همه دلیلهای عقلی، ما برای شما چنین کاری بکنیم که «إنَّ لَکمْ لَما تَحْکمونَ» برای شما همان چیزی است که شما حکم کنید و هر چه دل شما بخواهد؟ همه عطف به آن گذشته است:«أَنْ کانَ ذا مالٍ وَ بَنینَ» یعنی این دارمدارمها، کار را به جایی میرساند که انسان خیال میکند که آنچه دل او بخواهد همان است که باید بشود، هر چه او حکم کند همان خواهد بود، هرچه او دلش بخواهد همان میشود. چون دیده که در دنیا هر چه خواسته، شده است، این برایش یک اصل کلی شده است.

بعد قرآن میگوید که ای بدبخت بیچاره! اینکه هر چه از مادیات خواستی، شده است، همین برای تو عقوبت الهی بوده است که آن را برای خودت یک اصل قرار دادهای؛ و اگر تو استحقاق لطف و عنایت خدا را میداشتی، در یکجا آن چیزی که میخواستی نمیشد تا تو بیدار شوی. موفقیتها عیب بزرگش این است که انسان را