مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٦ - افراط و تفریط در قضاوت درباره مسلمین گذشته

میگویم «مادامی که خلافش ثابت نشده» میخواهم نظریه افرادی را که افراط میکنند رد کنم.

افراط و تفریط در قضاوت درباره مسلمین گذشته

راجع به اینکه ما در باره گذشتگانِ از مسلمین چه نظری داشته باشیم، دو نظر افراطی و تفریطی وجود دارد. بعضی میخواهند بکلی چشم بپوشند حتی از جنایات شنیعی که گذشتگان کردهاند. میگویند به معاویه هم شما چیزی نگویید (آنها که فقط اسمشان مسلمان بود)، حتی به یزید هم شما حمله نکنید و او را لعن نکنید. این، حرف درستی نیست. خصوصاً به صحابه که میرسد، میگویند راجع به صحابه یک کلمه نگویید؛ هرکسی که به شرف صحبت پیغمبر رسیده یک کلمه در بارهاش نگویید. خود صحابه به این دستور عمل نکردهاند؛ یعنی خود صحابه، صحابه دیگری را که منحرف شده بوده لعن هم کردهاند. پس مطلب به این گَل و گشادی نیست.

بعضی هم که اصلًا میخواهند ندیده بگیرند؛ با کمال صراحت میگویند پیغمبر موفق نشد مسلمانی بسازد و بنابراین پیغمبر مُرد در حالی که مردم بر کفر خودشان باقی ماندند. این هم با منطق قرآن جور درنمیآید. پس [نظر درست] چیست؟ ما باید جز در مواردی که با دلیل، خلاف آن ثابت شده است، با نظر خوشبینی نگاه کنیم، ولی در مواردی که خلافش ثابت شده، یعنی افرادی که فسق یا کفرشان محرز است، با کمال صراحت لعنشان هم میکنیم.

«وَالَّذینَ جاءُو مِنْ بَعْدِهِمْ» کسانی که بعد از این دو طبقه صالح آمدهاند «یقولونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا» میگویند پروردگارا مغفرت خودت را شامل حال ما کن «وَ لِاخْوانِنَا الَّذینَ سَبَقونا بِالْایمانِ» ما را بیامرز و برادران ما که قبل از ما در ایمان بر ما پیشی گرفتهاند «وَلاتَجْعَلْ فی قُلوبِنا غِلّاً لِلَّذینَ امَنوا» خدایا در دل ما غِلّی و غشّی و کینهای برای کسانی که ایمان آوردهاند قرار نده «انَّک رَؤوفٌ رَحیمٌ» تو مهربانی و تو آمرزنده هستی، و تو صاحب لطف و مرحمت هستی. خود این یکی از دعاهای قرآن است:

«رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا و لِاخْوانِنَا الَّذینَ سَبَقونا بِالْایمانِ وَ لاتَجْعَلْ فی قُلوبِنا غِلًّا لِلَّذینَ امَنوا رَبَّنا انَّک