نمیتواند اکتساب نکند، منتها یا آن اکتساب و یا این اکتساب؟ شق دوم صحیح است؛ این که من یک عمر زندگی کنم و اساساً سرمایهام را به کار نیندازم، محال است؛ یعنی انسان دائماً در حال مبادله است و نمیتواند در حال مبادله نباشد؛ یا مبادلهای که نتیجهاش به تعبیر قرآن خسران زیاد و عذاب الیم است، و یا مبادلهای که نتیجهاش سعادت ابدی است، یعنی یا زیر صفر است یا بالای صفر؛ روی صفر نمیایستد.

اینکه عرض کردیم انسان نمیتواند اکتساب نکند، برای این است که هر نگاه انسان یک کسب است، هر سخن انسان یک کسب است، هر قدمی که انسان بردارد یک کسب است، یعنی تأثیرپذیری است. انسان به گونهای که در عالم قرار گرفته است و دائماً دارد نیروهای خود را مصرف میکند، نه این است که بگوید: من انرژی مصرف میکنم و اینقدر مصرف میکنم تا تمام شوم و بعد که تمام شدم یک صفر هستم؛ اینطور نیست. هر کاری انسان انجام دهد، چیزی داده است و چیزی گرفته است، منتها آن چیزی که میگیرد گاهی سعادت است و گاهی شقاوت.

امروزیها اصطلاحی دارند به نام «اصل تأثیر متقابل» و حرف خوبی هم هست؛ البته در گذشته هم میگفتند ولی امروزه بیشتر روی آن تکیه میکنند. اصل تأثیر متقابل معنایش این است که در دنیا هیچ چیزی نیست که یکطرفه اثر بگذارد، همیشه تأثیرها دوطرفه است؛ و تازه اینها مدعی هستند که این تأثیر دوطرفه میان همه چیز با همه چیز است. میگویند نمیشود یک شئ در عالم وجود داشته باشد که فقط از اشیاء دیگر اثر بپذیرد و خودش روی اشیاء دیگر اثر نگذارد، یا روی اشیاء دیگر اثر بگذارد و اشیاء دیگر روی آن اثر نگذارند؛ تأثیر متقابل در کار است.

درباره یک انسان هم این مطلب هست. ما با این عالم بیرونی همیشه در تأثیر متقابل هستیم، این عالم روی ما اثر میگذارد و ما روی آن اثر میگذاریم؛ نمیتوانیم خودمان را از قانون تأثیر متقابل بیرون بکشیم. منتها ما اگر مطابق هدایت و راهنماییای که به ما کردهاند عمل کنیم، معادل آن سرمایه و صدها برابر آن سرمایهای که دادهایم، از عالم و جهان برای سود و سعادت خودمان میگیریم. این معنای «هَلْ أَدُلُّکمْ عَلی تِجارَةٍ تُنْجیکمْ مِنْ عَذابٍ أَلیمٍ» است. اما اگر بر اساس این برنامهای که خدای ما برای ما معین کرده است عمل نکنیم و به طور بلبشو راههای خودخواهانهای انتخاب کنیم، باز هم سرمایه را دادهایم و عوض آن را گرفتهایم ولی