مثل آنها و بهتر از آنها خلق بشود نیست. میگوید اینها همه چرند است: وَ ما نَحْنُ بِمَسْبوقینَ کسی بر ما پیشی نگرفته است که ما مسبوق و عاجز و ناتوان باشیم.

تهدید کسانی که طمع خام دارند

فَذَرْهُمْ یخوضوا وَ یلْعَبوا حَتّی یلاقوا یوْمَهُمُ الَّذی یوعَدونَ. حال، اینها که گروه گروه از راست و چپ دور پیغمبر را گرفتهاند و اینچنین حلقه زدهاند و چنین طمعی دارند، پیغمبر با اینها چگونه رفتار کند و در جواب آنها چه بگوید؟ میگوید رهایشان کن! اینکه میگوید به حالی که دارند رهایشان کن، حالی که دارند چیست؟ فَذَرْهُمْ یخوضوا وَ یلْعَبوا حَتّی یلاقوا یوْمَهُمُ الَّذی یوعَدونَ رهایشان کن، بگذار فرو روند در آنچه فرو رفتهاند؛ بگذار دل خودشان را به همین ملعبههایی که دارند و بازیچههای دنیوی که به آنها دل خوش کردهاند خوش کنند تا آن روزی که وعده داده میشوند.

این تهدید است. «فَذَرْهُمْ» نه معنایش این است که ای پیغمبر! تو در صدد هدایت آنها بر نیا. پیغمبر کارش هدایت کردن مردم است. وقتی که میگوید رهایشان کن، معنایش این است که تو وظیفه خودت را انجام بده، غصه اینها را نخور؛ این آینده را برای اینها بیان کن: تا آن روزی که وعده داده میشوند، ایعاد میشوند. یوعَدون (وعده داده میشوند) اینجا ظاهراً از «ایعاد» باشد، یعنی روزی که ایعاد میشوند.

ایعاد همان وعده کیفر است. بگذار به آن روز خاص خود- آن روزی که به کیفر اعمال خودشان میرسند- برسند و آن روز را ملاقات کنند. یوْمَ یخْرُجونَ مِنَ الْاجْداثِ سِراعاً کانَّهُمْ الی نُصُبٍ یوفِضونَ آن روزی که از قبرها به سرعت بپا میخیزند و میدوند به سوی مقصدی که باید بدوند. مثل مردمی که یک جا برایشان علامت راه معین کردهاند [و به سوی آن میدوند.]

«نُصُب» علامت راهها بوده که در قدیم- که جادههای امروز نبود- در بیابانها وجود داشت. در جادههایی که زیاد رفت و آمد میشد همان اثر رفت و آمد قدمها و حرکت حیوانات و سُم اسب و قاطر و الاغ و غیره یک اثر راه به وجود میآورد. ولی در جادههایی که [رفت و آمد زیاد] نبود، این مقدار علامت هم نبود. جاده شوسه هم که وجود نداشت. بنابراین اگر کسی میخواست از نقطهای به نقطهای برود همه راه برای او بیابان قَفْر بود. علامات میگذاشتند؛ مخصوصاً در عربستان که زمینها یک مقدار شن و متحرک است و اثر پا باقی نمیماند. بعضی قسمتها هم سنگ است