تعریف کنیم؟ نمیدانیم چگونه باید تعریف کنیم ولی از خودِ کلمه «سابق» و از اینکه این کلمه در قرآن در جاهای دیگر هم به کار برده شده است شاید بشود این را به دست آورد. سابقون کسانی هستند که در همه خیرات پیشی گرفتهاند، پیشیگیرندگان هستند. اهل میمنه هم مسلّم به خیرات رسیدهاند ولی بعد از همه رسیدهاند. اهل میمنه- از آیاتش هم چنین میشود استفاده کرد- مردمی هستند که یا در ابتدا اهل گناه بودهاند و بعد تائب شدهاند و یا مردمی هستند که گناه و طاعتشان، غفلت و تذکرشان با یکدیگر بوده ولی در عین حال جانب طاعت و عمل صالح در آنها چربیده است. ولی سابقین و پیشیگیرندگان اصلًا مردمی هستند که در این راه همیشه پیشتاز و جلو بودهاند. اینها افرادی نیستند که یک مدتی در راه دیگر بودهاند یا یک حالت نوسانی داشته باشند، گاهی از این طرف بروند گاهی از آن طرف ولی در نهایت امر بگوییم در راه راست هستند؛ بلکه کسانی هستند که در هر کار خیری سابق و مقدّم بر دیگران هستند.

در آیهای در قرآن داریم که: «ثُمَّ اوْرَثْنَا الْکتابَ الَّذینَ اصْطَفَینا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیراتِ» [١]. بعید نیست- همین طور که بعضی مفسرین گفتهاند- مضمون آن آیه با این آیه یکی باشد. ابتدا این است که ما کتاب را (قرآن را) به ارث میدهیم به گروهی از مردم که آنها را برگزیدهایم، که در روایات ما آمده است که این آیه دلیل بر این است که همیشه یک گروه برگزیدهای که علم قرآن در نزد آنها باشد وجود دارد و این گروه ائمه هستند. از نظر اهل تسنن چنین کسانی ما نداریم که حتی خودشان هم قائل باشند که علم حقیقی قرآن نزد آنهاست.

بنابراین یک چنین گروه خاصی ما داریم. پس مردم سه دسته هستند: آنان که به خود ستم کردهاند. اینها همان اصحابالمشئمه هستند. اینجا تعبیر قرآن این است:

مردمی که شومی همراه خودشان دارند. قرآن در مسأله «شومی» این معنا را تفسیر کرده که شومی و شئامت برای هیچ کسی در خارج وجودش نیست، شئامت هر کسی در اعمال خودش است: «قالوا انّا تَطَیرْنا بِکمْ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهوا لَنَرْجُمَنَّکمْ وَ لَیمَسَّنَّکمْ مِنّا عَذابٌ الیمٌ. قالوا طائِرُکمْ مَعَکمْ ائِنْ ذُکرْتُمْ» [٢]. آیه دیگر: «فَاذا جاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قالوا لَنا

[١]. فاطر/ ٣٢.[٢]. یس/ ١٨ و ١٩.