ندارد نماز جمعه بخواند. این نظر، بسیار ضعیف است به جهت اینکه معصومین محدودند و نماز جمعه برای همه دنیا و برای همیشه است. [معمولًا] فقها چنین حرفی را نمیزنند. آنها کلمه «امام و یا نایب امام» را به کار میبرند.

آیا نایب امام اختصاص به نایب خاص دارد یا نُوّاب عام هم میتوانند نماز جمعه را اقامه کنند؟ مثلًا امیرالمؤمنین خودشان امام هستند و نایبهای خاص ایشان حکامی بودند که در بلاد معین کرده بودند. بعضی میگویند نوّاب عام، یعنی هر کس که مجتهد شد، میتوانند نماز جمعه را اقامه کنند. ولی بعضی دیگر میگویند نه، در این جهت هر مجتهدی نایب عام نیست.

مرحوم آقای بروجردی عقیدهشان این بود که نماز جمعه نماز حکومتی است؛ یعنی نمازی است که حاکم اسلامی و حاکم شرعی باید بخواند نه فقط یک مجتهد.

آنوقت یا باید حاکم شرعیای باشد که بالفعل حاکم است و یا اگر بالفعل حاکم نیست کسی باشد که در مقام به دستگرفتن حکومت است. مرحوم آیةاللَّه بروجردی میگفتند در دوران ائمه علیهم السلام هم هر کسی که درصدد انقلاب علیه خلفا بود به خودش اجازه میداد که نماز جمعه بخواند. تاریخ هم همین را حکایت میکند که آن کسی که نماز جمعه میخوانْد یا خودش مبسوط الید بود و یا در مقام به دست آوردن بسط ید بود و الّا مجتهدی که گوشه خانه خودش نشسته است و جز هفتهای یک بار از خانه بیرون نمیآید و بعد عبایش را به سرش میکشد و به خانه میرود اصلًا معنی ندارد که بیاید نماز جمعه بخواند. اصلًا کار او نیست که بیاید مصالح عمومی مردم در دنیای اسلام را به آنها خبر بدهد و آخرین اخبار دنیای اسلام را به مردم برساند؛ اصلًا از جایی خبر ندارد تا بیاید خبر برساند؛ خودش از بیخبرترین مردم دنیاست، آنوقت بیاید خبرها را به مردم برساند؟!

مرحوم آقای بروجردی میگفتند در جنگهای عثمانی و صفوی، صفویه دیدند یکی از مظاهر شوکتی که عثمانیها دارند و شیعهها ندارند، نماز جمعه است. خیلی ناراحت شدند. عثمانیها روز جمعه که میشد نماز جمعه میخواندند و از نیروی نماز جمعه برای جنگها حداکثر استفاده را میکردند. البته آنها بحثشان در نماز جمعه بیشتر این بود که شیعه کافر است و اگر هفتاد کافر را بکشید به اندازه این است که یک شیعه را بکشید و از این حرفها. صفویه به علمای شیعه میگفتند آخر این نماز جمعه یک نماز اسلامی است، نمیشود که ما نداشته باشیم. آنوقت سلاطینی مثل