هدايتگران راه نور - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٥٩٨ - دانشگاه بزرگ

هنگامى آغاز شد كه نهضت ترجمه در عصر امام صادق عليه السلام و پس از آن صورت پذيرفت.

از اين رو تنها شمار اندكى از مسلمانان كه تمام ابعاد فلسفه نظرى اسلام را درك كرده و به وجوه تفاوت ميان آنها و ديگر تئوريها پى برده بودند، مى‌توانستند با اقامه دليل و برهان اصول فكرى اسلام را اثبات كنند و اصول و تئوريهاى ديگر مكاتب را در هم بكوبند.

اين عده اندك با كسانى بر خورد مى‌كردند كه معلومات آنها بر مجموعه‌اى از احاديثى كه از ابو هريره و امثال او روايت شده بود محدود بود و اصلًا به تناقضات فراوانى كه در آنها به چشم مى‌خورد، توجه نشان نمى دادند. اينان خود را بر حقّ گمان مى‌كردند و مى‌پنداشتند كه از توانايى كافى براى اثبات ادعاهاى تو خالى و بى اساس خود بهره مندند. از اين رو مى‌بينيم كه هر كدام از آنها حزبى راه مى‌اندازد و مردم را پنهانى به خود فرا مى‌خواند.

بنابر اين، امام بر خود لازم ديد كه در برابر اين گروهها به ستيزه برخيزد و اوهام باطل آنها را از هم بشكافد. آن‌حضرت براى رسيدن به اين هدف سه طرح خردمندانه ترسيم كرد:

١- او قسمتى از مدرسه‌اش را به كسانى اختصاص داد كه از فلسفه يونان بالأخص و ساير فلسفه‌ها بالأعم آگاهى داشتند و بخوبى از نظر اسلام در باره آنها و دلايلى كه آن فلسفه‌ها را نقض مى‌كرد، آگاه بودند. كسانى همچون هشام بن حكم متكلم پر آوزه و عمران به ايمن و محمّد بن نعمان احول و هشام بن سالم و ديگر مشاهير علم و حكمت و كلام كه به معيارهاى نظرى‌اسلام نيز آگاه بودند.

٢- آن‌حضرت به نوشتن رساله‌هاى همچون «توحيد مفضل» و «اهليجه» و ... اقدام كرد.

٣- رويارويى شخصى با سران انديشه‌هاى الحادى.