هدايتگران راه نور - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٥٠٧ - نقش امام در تبليغات مكتبى

دارى و هر جا كه باشى حقوقى است و نيز در هر اندامى كه بچرخانى و يا در هر وسيله‌اى كه بدان كار مى‌كنى حقوقى است، كه برخى از برخى بزرگتر است. و بزرگترين حقوقى كه خدا بر تو واجب كرده، حقوقى است كه بر خودت مقرر نموده، كه با وجود اعضاى گوناگونت، از سر تا پايت را فرا مى‌گيرد.

پس او حقى را براى ديدگانت و حقى را براى گوشت و حقى را براى زبانت و حقى را براى دستت و حقى را براى پايت و حقى را براى شكمت و حقى را براى فرجت، بر تو قرار داد. اين اعضاى هفت گانه‌اى است كه كليه كارها به وسيله آنها انجام مى‌پذيرد. سپس خداوند عزّوجل، براى كردارت نيز حقوقى قرار داد. براى نماز و روزه و زكات و قربانى كردن و كارهايت حقوقى بر تو قرار داد سپس اين حقوق از تو به ديگران رسد كه بر تو حق واجب دارند و واجب ترين اين حقوق بر تو حق پيشوايان توست و سپس حقوق رعيت و آنگاه حقوق بستگانت». [١]

امام سخنان خود را در باره اين حقوق و فروع آنها ادامه مى‌دهد و رابطه ميان انسان و خلق و خالق را آن چنان كه بايسته و شايسته است بيان مى‌كند. و با بررسى رساله حقوق مى‌توان به نتايج زير پى برد:

١- سخنان امام سجّاد عليه السلام متوجّه مؤمنان برگزيده است: كسانى كه كمالات را نشر مى‌دهند و در جهت دستيابى بدانها مى‌كوشند. برخى از حقوق مطرح شده در اين رساله جز واجبات و برخى ديگر كه در اكثريت قرار دارند، جزو مستحبات مى‌باشند.

٢- اين رساله و نيز ديگر رساله‌ها و وصايايى كه از ائمه عليهم السلام صادر شده كه توسط دانشمند بزرگ «حسن بن على بن شعبه حلبى» در كتاب گرانبهاى تحف العقول گرد آمده است، به مثابه دروس ارزشمندى است از جانب اهل بيت كه به منظور تربيت نمونه‌هاى بر ترو پيشاهنگان مسلمان ايراد گشته تا با به كار بستن‌