هدايتگران راه نور - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٩١٧ - ويژگيهاى دوران امام عسكرى

سيطره تركها كه عبّاسيان آنها را به عنوان مزدورانى براى حفاظت از تاج و تخت خويش و مقابله با خشم عرب به استخدام گرفته بودند از يك سو و برگزيدن ايرانيان و برتر شمردن آنها از ديگران از ديگر سو، با گذشت زمان به مشكلى بزرگ براى حكومت عبّاسى مبدل شد. زيرا سپاه تركان مزدور چه بسا از جريانات سياسى و فرهنگى خاصّى متأثر مى‌شدند و جناح خود را بر ضدّ جريان ديگر كمك مى‌كردند و به تبع همين امر عليه خليفه اقدام به كودتاى نظامى مى‌كردند. در اين ميان البته وجود رهبرانى كه پشتيبان و مؤيد جناح علوى بوده‌اند، هيچ بعيد نيست چنانكه برخى از شواهد تاريخى نيز بر اين امر دلالت دارند.

در اينجا قانون سياسى مشهورى وجود دارد كه مى‌گويد: هر گاه نظام در سر كوب و اختناق فرو رود، مردم را به هوسرانى و گنهكارى بيشتر سوق مى‌دهد تا بلكه مردم بدين وسيله از زندگى پر مرارت خويش كه با آن مواجهند غفلت ورزند.

زمامداران عبّاسى نيز همين قانون را از روزهاى آغازين حكمروايى شان به كار بستند. داستانهاى هزار ويك شب و اخبار كاخهاى آكنده از اسباب كامروايى وپستى، گواه همين مسأله مى‌تواند باشد.

هر اندازه كه زمان سپرى مى‌شد و سركوب مردم وجدايى خلفاى عباسى از توده‌ها فزونى مى‌گرفت، در لذّات و خوشگذرانيها بيشتر فرو مى‌رفتند، تا آنجا كه در روزگار روى كار آمدن متوكّل هرزگى و عيّاشى به اوج خود رسيده بود.

مجالس او بسيار پر آوازه‌اند تا آنجا كه مورخان گفته‌اند كه وى صاحب پنج هزار كنيزك بود كه گفته مى‌شود با همه آنها همبستر شده بود و يكى از غلامانش مى‌گفت: اگر متوكّل به قتل نرسيده بود به خاطر كثرت جماع، چندان عمر