هدايتگران راه نور - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٨٥٥ - نقطه عطف جنبش مكتبى

در شرايط اقتصادى كشور بسيار تأثير گذاشت. با به خلافت رسيدن معتز، مستعين به واسط تبعيد شد و سر انجام به دست گروهى كه سعيد خادم رهبرى آنها را بر عهده داشت، به قتل رسيد. [١]

امّا معتز نيز همواره از ناحيه تركان كه پدرش را كشته و پسر عمويش را از خلافت خلع كرده بودند احساس ترس و نگرانى مى‌كرد. بالاخره خلافت براى او نيز پايدار نماند و بطرز فاجعه آميزى به قتل رسيد. ماجراى كشته شدن معتز بنابه نقل مورخان اين گونه بود: ... گروهى از تركان بر او وارد شدند و پاى او را گرفتند و او را روى زمين كشيدند و تا در اتاق آوردند و با گرز، بر سر او زدند و جامه‌اش را دريدند و او را در آفتاب نگه داشتند او از شدّت گرما يك پا بر زمين مى‌نهاد و پاى ديگر بر مى‌داشت. بعضى هم به او سيلى مى‌زدند و او با دست خويش روى خود را مى‌گرفت تا از ضربه‌هاى آنها جلوگيرى كند سپس گروهى از علماى كاخ حكومتى را شاهد خلع او گرفتند و آنگاه وى را در سردابى داخل كردند و در سرداب را با آجر گرفتند و او در همانجا محبوس بماند تا از دنيا رفت. [٢]

پس از مرگ معتز، مهتدى پسر واثق در سال‌ ٢٥٥ ه به خلافت رسيد. در دوران خلافت وى نا بسامانى و آشفتگى در تمام كشور حكمفرما شد. در بغداد سپاهيان سر به شورش برداشتن و آتش انقلاب علوى‌ها نيز در گوشه و كنار كشور شعله‌ور گرديد.

بدين ترتيب خلافت عبّاسى به منزله شعارى در آمد براى هر كس كه به حكومت طمع بسته بود و توطئه و فريب شاخصه برجسته هر سياستى شد.