هدايتگران راه نور - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٣٧ - هجرت به مدينه

برنامه‌ريزى براى دفاع در برابر اين محاصره برآمد و اين امر، چنانكه بعداً خواهيم گفت، به جنگ بدر منتهى شد. امّا پيش از پرداختن به علل وقوع جنگ بدر، بهتر است نگاهى گذرا به وضعيت مردم مدينه و امكانات مادى و معنوى آنان داشته باشيم.

پيامبر در مدينه با سه طايفه روبه‌رو شد:

١- مسلمانان كه از سه گروه اوس، خزرج و مهاجران تشكيل مى‌شدند و نسبت به هم بيگانه بودند. پيامبر صلى الله عليه و آله توانست آنان را در بوته‌اى واحد ذوب كند بطورى كه به صورت برادرانى يكدل و آهنين صف درآمدند و در «مساوات و تعاون، امتى يگانه همچون دانه‌هاى شانه گرديدند».

٢- منافقان، اينان گروه بزرگى از اعراب را تشكيل مى‌دادند. اظهار اسلام مى‌كردند ولى در نهان كفر مى‌ورزيدند. پيامبر توانست جلوى تحركات اين گروه را بگيرد. بعضى اوقات با آنها همراه مى‌شد و مسئوليتها و مناصبى به ايشان مى‌سپرد، تا آنها را بدينوسيله مشغول سازد، وحى نيز با آياتى كه در شأن منافقان نازل مى‌كرد، در ارزيابى آنها شركت مى‌جست و تأكيد مى‌كرد كه:

إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ [١].

«منافقان در پست‌ترين طبقات دوزخ جاى دارند.»

٣- يهود، آنان نيرويى رعب‌انگيز بودند كه مال و سلاح و امكانات فراوانى در اختيار داشتند. پيامبر صلى الله عليه و آله قراردادهايى سياسى و نظامى با ايشان بسته بود كه براى هر دو طرف ضامن زندگى مسالمت‌آميز و دفاع مشترك از شهر و مردم آن بود.