شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ١٥٩ - معاتبه مصطفى

زير لب مى گفتى: اشارت است به روزهاى صدر اسلام كه مسلمانان از بيم مشكان پنهان نماز مى خواندند، اما امروز به كورى چشم آن دشمنان، اسلام آشكار شده و تو مى توانى اذان بگويى.

اى در اين حبس ...: خطابى است عام، طالبان را كه با آمدن اسلام از گند شرك رسته و آزاد شده اند، و در آن تلميحى است به رفتن رسول ٦ به سروقت هلال در اصطبل.

از بن هر موطبل زن برآمد: كنايت از آنكه نام اسلام همه جا را فرا گرفت.

آنچنان كر شد ...: اشارت است به معاندانى كه در غفلت اند و از گسترش اسلام ناآگاه يا خود را ناآگاه مى نمايانند.

طرى: تازه.

ريحن طرى: كنايت از دستورهاى نجات بخش اسلام.

شكنجيدن: گرفتن عضوى به سر ناخن. نشگون گرفتن. كنايت از قصد آگاه كردن.

بيش بودن بلا بر عزيزان:

تجمش: مغازلت.

مضمون بيت نخست گفته صديق است خطاب به رسول ٦، ليكن از زبان مولانا وصف حال همه مسلمانان است كه بدان حضرت ايمان دارند و اخلاص مى ورزند. هرچند در گفتار چنان رسا نيستند كه حق او را بگزارند اما از او مى خواهند به لطف خود بر آنان ببخشد و گويى اين بخشش را مشاهدت كرده است كه مى گويد اقبالى تازه رسيد، سختى رفت و شادى پديد گرديد آنگاه به آغاز اسلام كه مسلمانان در محاصره كفاره بودند اشارت مى كند و آن را با روزگار عصر خويش كه مسلمانى بيش از ربع جهان آن روز را گرفته بود مقايسه مى كند و به معاندانى كه چشم خود را بسته اند تا اين پيروزى را نبينند مى گويد اگر راه اقبال مى خواهيد راه اسلام را پيش گيريد اما آنان مى بينند و مى شنوند و خود را نابينا و ناشنوا مى نمايانند.