شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٢١ - سؤال از مرغى كه بر سر ربض شهرى نشسته باشد سر او فاضل تر است و عزيزتر و شريف تر و مكرم تر، و جواب دادن واعظ سائل را به قدر فهم او

همت: در لغت اراده و آرزوست و در اصطلاح عارفان توجه دل است به تمام جهت به سوى حق، براى تحصيل كمال، چنانكه جز به مقصود توجه نبود.

در خير و شر آلوده شدن: كنايت از شنيدن نيك و بد گفتن اين و آن.

يك طشت خمير: استعارت از حجم اندك و خردى جسم.

كرمنا:

(نگاه كنيد به: ذيل بيت ٣٧٥٩/ ٢) هيچ كرمنا شنيد اين آسمان: آسمان بدين رفعت مكرم خوانده نشد اما آدمى با اين قد كوتاه و جثه خرد از خدا و لقد كرمنا شنيد.

بر زمين و چرخ: در آن اشارت است به آيه: إنا عرضنا الأمانة على السماوات‌. (احزاب، ٢٧) هوس: كنايت از عشق و تمايل نفسانى.

آنچه موجب امتياز آدمى از ديگر جانوران است عقل اوست، عقل معاد، كه به خاطر داشتن آن از امتياز كرمنا بني آدم‌ برخوردار شده است. آنكس را كه اين نعمت روزى شده است به زمين ننگرد و به آسمان ها پرد. چنين كس اگر ظاهرى حقى داشته باشد نقص او نيست.